Nguồn điện đang ở tình trạng cung không đủ cầu. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài rất muốn nhảy vào lĩnh vực đầy tiềm năng này. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp sản xuất điện hiện đang khốn đốn do giá bán điện bị nhà nước khống chế. Nói một cách sòng phẳng: ngành điện đang ở vào thế tiến thoái lưỡng nan, càng làm hiệu quả đầu tư càng thấp do giá đầu vào thì tăng, đầu ra thì vẫn giữ nguyên.

Trong khi thiếu điện, cúp điện vẫn là câu chuyện dài dài kéo từ nhiều năm nay thì việc thu hút đầu tư bên ngoài cho các dự án nguồn điện vẫn chưa được cải thiện nhiều. Chính ông Phạm Lê Thanh, Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, rất nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước (có thể tạm kể Ganon, Cherveron, BP, Taikwang, Formosa hay Tập đoàn Tân Tạo…) đã tỏ ý quan tâm tới các dự án điện, vì khi được chấp thuận xây dựng thì, theo ông, “nhà đầu tư hoàn toàn yên tâm về đầu ra với mức lợi nhuận ổn định, dù có thể không cao”.

Tiếc thay, “đến” nhiều mà “ở lại” chưa đuợc là bao. Sau Nhà máy điện  Phú Mỹ 2.2 và Phú Mỹ 3 theo hình thức BOT do nhà đầu tư nước ngoài thực hiện, đến nay vẫn chưa có thêm dự án nào của nước ngoài đầu tư xây dựng nhà máy điện độc lập.

Dường như các nhà đầu tư sẽ phải tiếp tục chờ đợi cơ hội, dù thị trường đang «khát » điện.

Yếu tố chính khiến cho thu hút đầu tư bên ngoài vào lĩnh vực phát triển nguồn điện hiện nay gặp khó khăn là giá điện. Hiện Chính phủ vẫn đang quy định mức giá bán lẻ điện và sau lần điều chỉnh giá điện gần nhất vào đầu năm 2007,  hiện giá bán điện bình quân tới các hộ tiêu thụ là 852 đồng/kWh.

Mức giá bán lẻ điện nay cũng được chính EVN cho rằng không hấp dẫn nhà đầu tư. Theo tính toán của EVN và Đoàn công tác liên ngành về giá điện, hiện nay, so với năm 2007, khi giá dầu đã xấp xỉ 140 USD/thùng, giá than cũng đã tăng gấp 2-3 lần thì mức giá mà EVN có thể mua được để kinh doanh không lỗ vẫn chẳng có gì thay đổi. Mà không đàm phán được giá điện tức là không đảm bảo được đầu ra nên việc tìm kiếm nguồn vốn vay từ các tổ chức tài chính cũng không dễ dàng.

Kỳ vọng vào việc hình thành thị trường điện để có giá điện theo thị trường cũng rất xa vời với các nhà đầu tư, dù “Lộ trình hình thành thị trường điện” đã được phê duyệt, theo đó năm 2009 các nhà máy thực sự bước vào môi trường cạnh tranh khi bán điện cho người mua duy nhất là EVN. Nguyên do là nguồn điện đang trong tình trạng cung không đủ cầu, khiến nhà đầu tư đều chào giá điện lên mức kịch trần nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

Việc trông chờ vào các nhà máy điện do chính EVN đầu tư cũng không được hy vọng nhiều bởi tình trạng chậm tiến độ đang diễn ra ít nhất từ 3-6 tháng. Trong khi đó nền kinh tế vẫn tiếp tục tăng trưởng, vốn đầu tư nước ngoài vẫn tiếp tục chảy vào khiến cho nhu cầu điện vẫn tiếp tục tăng lên, càng làm cho tình hình cung cấp điện trở nên căng thẳng.

Theo các nhà phân tích, kể cả khi đầu tư xây dựng được nhà máy điện thì cũng không có nghĩa là sẽ bán được điện “ngon lành”, thu hồi vốn nhanh chóng. Nhà máy điện Cà Mau do Tập đoàn Dầu khí đầu tư là một ví dụ. Dù có nguồn khí đầu vào nhưng bởi giá phụ thuộc vào giá dầu quốc tế nên giá thành bán điện của Cà Mau hiện ở vào mức 1.500 đồng/kWh. So với mức giá bán điện bình quân của EVN là 852 đồng/kWh thì EVN cùng bất đắc dĩ mới phải “tự bắn vào chân mình” khi đi mua điện của Cà Mau!

Chính vì vậy, mặc dù cung không đủ cầu, phải tiết giảm điện tiêu dùng, song Nhà máy điện Cà Mau cũng không vì thế mà bán được nhiều điện hơn cho EVN. Nhà máy điện Cà Mau cũng là trường hợp duy nhất vừa đàm phán giá điện vừa xây nhà máy và bây giờ nhà máy đã vận hành rồi mà vẫn chưa thỏa thuận được các thông số cuối cùng của giá điện. Lý do bởi nhà đầu tư là Tập đoàn Dầu khí - một doanh nghiệp nhà nước và EVN cũng vậy - nên có thể hy vọng “lọt sàng xuống nia”. Tuy nhiên, với các nhà đầu tư tư nhân hay nước ngoài thì chuyện này chắc khó xảy ra.

Dường như các nhà đầu tư sẽ phải tiếp tục chờ đợi cơ hội, dù thị trường đang “khát điện”.

Hoàng Minh