Rating truyền hình trên thế giới đã có cách đây hơn nửa thế kỷ và không ngừng phát triển, thay đổi cùng với tiến bộ của khoa học, công nghệ, nhưng ở Việt Nam rating xem ra còn quá mới mẻ. Thậm chí, không muốn nói là... xa lạ.

Rating là thông số đo số lượng người xem truyền hình trong tương quan so sánh giữa các chương trình, kênh... trong phạm vi toàn quốc, hay theo từng khu vực, đến độ tuổi, giới tính... và dựa vào số dân trong phạm vi khảo sát mà đưa ra tỷ lệ phần trăm, sự quan tâm của khán giả đến một chương trình truyền hình. Nó có chức năng đánh giá sự thành bại của một chương trình giúp cho nhà đài, đơn vị sản xuất có sự điều chỉnh, đặc biệt là kêu gọi và ra giá quảng cáo, tài trợ. DN cũng dựa vào bản rating này, mà quyết định quảng bá sản phẩm của mình đến các đối tượng nhắm đến. Lẽ dĩ nhiên các chương trình có số lượng rating cao thì giá quảng cáo cũng tăng.

Tại nhiều nước rating không chỉ được nhà đài, đơn vị sản xuất, DN, mà ngay cả khán giả cũng rất quan tâm. Còn ở Việt Nam xem ra còn rất lạ lẫm với đa số. Lý do chúng ta chưa có được một đơn vị nào thực hiện công việc này chuyên nghiệp, khách quan, chính xác. Không nói xa xôi các nước Âu, Mỹ, ngay quanh chúng ta đây Trung Quốc, Hàn Quốc... trên mỗi chiếc tivi đều được gắn một thiết bị đo rating – Passive People Meter, mọi hành động của người xem đều được ghi nhớ tự động. Với cách làm này, ngay sau khi một chương trình bất kỳ được phát xong, bản rating được công bố qua website, ai cũng có thể theo dõi dễ dàng. Qua đây ngoài chỉ số rating trung bình, còn cho biết con số của từng khu vực, đâu là thời gian mà khán giả yêu thích.

Không chỉ đo sự quan tâm của công chúng khi “gạo đã thành cơm”, nhiều hãng tại nước ngoài làm phim theo kiểu “cuốn chiếu”, vừa sản xuất vừa phát. Nên thông số rating chính xác, đã giúp nhà làm phim biết mình đang ở đâu mà có sự thay đổi hợp lý. Rating cao là kết quả của nhiều người xem, chứng tỏ kịch bản, đạo diễn... có sức thu hút lớn, vì thế mà có giá quảng cáo cũng sẽ tương xứng.

Rating kiểu Việt: chủ yếu bằng... tự quảng bá    

Ở các nước nhà sản xuất, nhà đài phải canh ke nhau từng giờ phát sóng. Chứ không như ta, nhiều nhà sản xuất, đạo diễn vẫn cứ nói: chương trình của tôi hay, phim ăn khách, được công chúng quan tâm... mà không cần căn cứ vào đâu cả. Đến khi khán giả không chịu nổi, la lên thì lại được viện đủ lý do, xin rút kinh nghiệm và như một thứ bệnh mãn tính vẫn không thể chữa dứt điểm.

Rating với chúng ta nói là xa lạ, chứ không thể nói là chưa. Vì trong khi thế giới người ta đã dựa vào thiết bị máy móc hiện đại, độ chính xác và khách quan gần như tuyệt đối, thì tại Việt Nam vẫn còn áp dụng hình thức rating phỏng vấn nhật ký – hỏi đáp. Với cách rating “đồ cổ” này, không chỉ vừa tốn công, mà còn dựa vào trí nhớ của người xem, đôi lúc có cả sự mớm ý của phỏng vấn viên, chỉ tập trung đến một nhóm người, khu vực nào đó... dẫn đến thiếu tính chính xác. Chỉ mới đây thôi nhiều đài truyền hình lớn “giãy nảy” phản ứng với kết quả xem ra không có lợi cho mình – mà theo họ là không chính xác. 

Việc cần làm ngay

Có thể nói rằng rating là một gánh nặng, nhưng chính nó cũng là động lực để các nhà sản xuất cạnh tranh lẫn nhau. Đây là cách thưởng phạt công minh, người làm tốt sẽ được hoan nghênh, đón nhận, thu nhập cũng theo đó mà tăng lên, kẻ làm chưa tốt cần phải cố gắng hơn nữa nếu không muốn sớm “dẹp tiệm”.

Võ Ánh