Mặc dù gas đã trở thành mặt hàng tiêu dùng thiết yếu từ lâu nhưng người sử dụng nó vẫn phải chịu đựng cảnh "nhảy múa" của giá, sự thiếu an toàn của thiết bị và sự vô trách nhiệm của dịch vụ hậu mãi. Phần lớn các công ty kinh doanh gas đều không kiểm soát được hàng của mình cả về chất lượng lẫn giá cả đang được bán lẻ như thế nào ở các cửa hàng.
Thả nổi giá cả, chất lượng gas
Gas vốn là một mặt hàng không được bảo hộ như một số mặt hàng thiết yếu khác và chịu phụ thuộc hoàn toàn vào giá thế giới. Vì vậy, khi giá thế giới tăng, giảm thì giá gas trong nước cũng “thất thường” theo. Tuy nhiên, điều đáng nói là mặc dù các công ty gas đã đưa ra một mức giá chung nhưng giá bán mỗi nơi mỗi khác. Cụ thể vào cuối tháng 5/2008, một bình gas 13kg của Petrolimex được công bố giá bán lẻ tối đa đến tay người tiêu dùng là 280.000 đồng. Thế nhưng tại TP.Hồ Chí Minh đã có không ít đại lý tự ý nâng giá lên 284.000-285.000 đồng.
Ông Lê Phúc Đại - Giám đốc Công ty Năng lượng Đại Việt (Vina Gas) cho biết, các hợp đồng của công ty ký với các đại lý đều không có quy định chế tài trong trường hợp các đại lý bán vượt giá tối đa của công ty. Tuy nhiên, theo ông Đại thì đa số từ 80% đến 90% các đại lý bán đúng giá hoặc thấp hơn giá công ty đưa ra. Hiện trong hợp đồng, Vina Gas cũng chỉ mới khuyến cáo các đại lý bán đúng giá quy định, còn chưa có hình thức chế tài nào đối với hành vi này.
Việc quản lý bình gas cũ cũng đang bị thả nổi. Trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ về kết quả kiểm tra việc nhập khẩu bình gas cũ, Bộ Công thương cho biết chất lượng bình gas cũ chưa được kiểm tra đúng qui định. Trong số hơn 126.000 bình gas cũ được nhập khẩu và gần 40.000 bình khác đang chờ thông quan, có hàng trăm bình không đạt chất lượng (có bình sản xuất từ năm 1978) khi kiểm định kỹ thuật an toàn nhưng hồ sơ nhập khẩu kiểm tra và đánh giá toàn bộ bình gas đều đạt chất lượng. Trong đó, công ty TNHH Petronas Việt Nam đã nhập tám lô, tổng cộng 82.500 bình gas cũ; Công ty khí hóa lỏng Thăng Long (liên doanh giữa Petronas Malaysia và Petro VN) đã nhập bốn lô, tổng cộng 44.000 bình.
Việc kiểm tra chất lượng các lô hàng nhập khẩu tại TP.Hồ Chí Minh do Trung tâm kiểm định kỹ thuật an toàn khu vực II thực hiện. Việc kiểm tra chất lượng các lô hàng nhập khẩu ở Hải Phòng do Trung tâm kiểm định kỹ thuật an toàn khu vực I và Trung tâm kiểm định kỹ thuật an toàn máy thiết bị nông nghiệp thực hiện.
Theo đoàn kiểm tra, cả ba trung tâm đều báo cáo việc kiểm tra chất lượng hàng nhập khẩu chỉ xem xét tình trạng kỹ thuật bên ngoài rồi đối chiếu với hồ sơ kèm theo, không sử dụng các phương tiện máy móc đo đạc để kiểm tra các chỉ tiêu chất lượng theo tiêu chuẩn Việt Nam. Riêng Trung tâm II có kiểm tra thêm việc ghi nhãn, đo vết lõm, xước, móp méo của toàn bộ lô hàng và chọn ngẫu nhiên một bình trong mỗi lô hàng để đo độ đồng đều của vỏ bình, thử nổ, thử cơ tính của kim loại… Chính vì cách kiểm tra như trên mà hầu như tất cả bình gas nhập khẩu đều đạt chất lượng.
Tổ chức lại hình thức đại lý
Ông Hoàng Thọ Xuân - Vụ trưởng Vụ Chính sách thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết: “Việc thiết lập lại kênh phân phối gas là hết sức cần thiết. Tuy nhiên, Bộ sẽ không làm như thời bao cấp vì sẽ đi ngược lại quy luật của nền kinh tế thị trường”.
Theo ông Võ Văn Quyền - Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thị trường trong nước (Bộ Công thương), thành viên ban soạn thảo Nghị định về Quản lý sản xuất kinh doanh gas, ban soạn thảo cũng đang cân nhắc về việc thiết lập kênh phân phối như hệ thống phân phối xăng dầu hiện nay. Theo đó, mỗi tổng đại lý chỉ kinh doanh cho một hãng, các đại lý cũng chỉ bán hàng cho một hãng và chỉ hưởng hoa hồng từ việc kinh doanh.
“Dự thảo sẽ đưa ra các nội dung về cấm, đồng thời kèm theo sẽ là các chế tài trong một văn bản khác, sẽ bị xử phạt nếu vi phạm điều cấm hoặc các quy định về gas nói chung. Nghị định sẽ được đưa ra lấy ý kiến và ban hành trong quý IV, đảm bảo điều chỉnh hoạt động kinh doanh gas khỏi lộn xộn như hiện nay” - ông Quyền khẳng định.
Một chuyên gia cho rằng, nếu hệ thống phân phối gas được xây dựng theo hướng đại lý đúng nghĩa sẽ có lợi cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Nam Phương tổng hợp