Hiện nay, thành phố Hải Phòng đã có trên 12.000 DN được thành lập. Nhưng mới có 2.779 DN đăng ký đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho người lao động - chiếm chưa tới 30% tổng số DN. Đã thế, hết 6 tháng đầu năm 2008, mới có 1.394 DN trong số đó thực nộp BHXH. 1.385 DN còn lại (gần 50% số DN tham gia) vẫn chưa hề nộp.

Người lao động thiệt

Bà V.H vào làm việc tại Cty TNHH Dược phẩm 3A (Hải Phòng) từ tháng 8/2005. Tám tháng sau (tháng 4/2006), bà V.H được Cty cam kết sẽ đóng BHXH. Đến tháng 9/2006, bà V.H nghỉ việc tại Cty TNHH Dược phẩm 3A để chuyển tới nơi làm việc mới. Khi nghỉ, bà được đại diện Cty TNHH Dược phẩm 3A hẹn chờ “một vài tháng” để làm thủ tục BHXH. Cái lời hẹn “một vài tháng” ấy đã kéo dài tới gần 2 năm. Vì tới tháng 5/2008, bà V.H mới được biết thông tin (từ cơ quan BHXH), là Cty TNHH Dược phẩm 3A vừa chuyển hồ sơ BHXH của bà, cùng 39 CBCNV cả mới và cũ của Cty tới cơ quan BHXH để đề nghị cấp? Khi được hỏi về vấn đề này, bà Lê Thu Hiền - Trợ lý GĐ Cty TNHH Dược phẩm 3A sau một hồi vòng vo, cuối cùng cũng không thể... giải thích được vì sao Cty lại có sự “chậm chễ” như vậy?

Nghĩa là, suốt gần 2 năm qua, Cty TNHH Dược phẩm 3A đã không hề hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp BHXH cho bà V.H (chỉ đến khi bị người lao động… “nhắc”). Và ngược lại, suốt gần 2 năm qua, cơ quan BHXH cũng chẳng buồn “hỏi” Cty TNHH Dược phẩm 3A, rằng có người lao động nào muốn được đóng BHXH mà (Cty) còn... bỏ sót hay không ? Dĩ nhiên, hậu quả của sự chậm trễ này là bà V.H - cũng như 39 lao động khác của Cty TNHH Dược phẩm 3A – bị thiệt thòi. Vì thời gian đóng BHXH của những người lao động đó bị ngắn lại, tức là các quyền lợi mà họ phải được hưởng từ BHXH cũng giảm.

Bà V.H chỉ là một trong vài vạn lao động tại Hải Phòng, dù có đủ điều kiện, nhưng lại bị chậm hoặc không được đóng BHXH. Đó, là thực tế đã kéo dài nhiều năm, tại nhiều địa phương, nhiều DN. Quy định về BHXH đã nhiều lần sửa đổi ..., nhưng những vấn đề còn tồn tại vẫn không được giải quyết triệt để.

DN lý sự "cùn"

Theo bà Nguyễn Thị Huân - Trưởng phòng thu BHXH Hải Phòng, trong vô số DN trốn, chậm, chưa đóng hoặc nợ BHXH của người lao động và của Nhà nước, có nhiều DN lớn, DNNN. Bà Huân dẫn chứng các DN như: Cty CP cơ khí Duyên Hải đã gần 14 tháng chưa nộp tiền BHXH của người lao động, nợ Nhà nước tới gần 2 tỷ VNĐ. Cty CP TM Haloshimex nợ hơn 600 triệu VNĐ... Cũng không hiếm DN chậm đóng BHXH như Cty TNHH Châu Giang, Cty TNHH Dược phẩm 3A, Cty Da giày Hải Phòng, Cty giày Thiên Vinh... Tính tổng cộng, đến hết tháng 6/2008, số tiền các DN tại Hải Phòng đăng ký tham gia BHXH nhưng nợ và chưa đóng đã lên tới hàng tỷ VNĐ. Điểm đáng nói là số DN này chiếm chưa tới 30% tổng số DN đã thành lập và đang hoạt động tại Hải Phòng. Có nghĩa là số thất thu BHXH của Nhà nước, và số người bị thiệt hại vì không được đóng BHXH còn lớn hơn rất nhiều.

Hầu hết các DN đều tìm cách đổ cho lý do làm ăn thua lỗ, hoặc lách luật bằng cách ký Hợp đồng Lao động ngắn hạn (3 tháng) với người lao động để trốn nộp BHXH. Nhưng cũng có những lý do khác. Chẳng hạn như tại Cty TNHH Châu Giang (Hải Phòng). DN này khẳng định rằng, người lao động không muốn đóng BHXH. Và họ yêu cầu DN phải trả đủ lương, không được trừ tiền BHXH vào lương họ lĩnh. Do thế, DN không có cách nào đóng được 15% tổng quỹ lương, và người lao động cũng không chịu đóng nốt 5% lương hàng tháng cho cơ quan BHXH. Kiểu lý sự đầy vẻ "vô tội" này như đang thách thức pháp luật. Vì trong Nghị định 01/2003/NĐ-CP ngày 9/1/2003 của Chính phủ, Điều 1 của Nghị định quy định rõ BHXH mà DN và người lao động tại DN phải đóng là loại hình bắt buộc, chứ không phải là loại hình tự nguyện – nghĩa là có thể đóng, hoặc không đóng. Nhưng còn kỳ cục hơn, là cơ quan BHXH lại “chịu” lý sự ấy. Để cuối cùng ở giữa là Nhà nước và người lao động cùng thiệt. Vấn đề đang được đặt ra là liệu có phải DN và cơ quan thu BHXH ở Hải Phòng đang thỏa hiệp?

Thành Huế