Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa “trả lại” Chính phủ 13 dự án nguồn điện với tổng công suất lên tới 13.800 MW. Việc xây dựng các nhà máy điện đã quá tải với EVN, hay vì chia sẻ quá nhiều mối quan tâm nên EVN không còn đủ sức đảm đương nhiệm vụ chính?

Tập đoàn Điện lực Việt Nam: Lỗi tại nền kinh tế!

Trong Quy hoạch phát triển điện giai đoạn 2006-2015 (Tổng sơ đồ 6) sẽ có 98 dự án điện với tổng công suất 58.000 MW được phát triển mới. Trong số này, EVN được giao đảm trách 50 dự án với tổng công suất là 32.200 MW. Tỷ lệ chiếm hơn 55% các nguồn điện mới cần phát triển này đã cho thấy vai trò của EVN cũng như kỳ vọng của Chính phủ đặt vào EVN trong việc phát triển và đảm bảo điện cho nền kinh tế. Hiện tại, các công ty 100% vốn nhà nước thuộc EVN đang sản xuất ra 36,5 tỷ kWh điện/năm. Nếu tính cả các nguồn điện mà EVN có cổ phần thì con số này phải cộng thêm 15,9 tỷ kWh điện nữa. Nếu so với tổng sản lượng điện sản xuất ra của hệ thống là 76 tỷ kWh thì dễ hiểu tại sao nói tới ngành điện là nói tới EVN.

Theo lý giải của EVN khi trả lại 13 dự án điện này thì nguyên nhân chính là bởi EVN đã “đuối sức” khi đã và đang chuẩn bị cho nhiều dự án điện có quy mô lớn với tổng vốn đầu tư thậm chí lên tới 4 - 5 tỷ USD. Chính vì vậy, việc không đủ lực để tiến hành đầu tư 13 dự án điện này trong điều kiện kinh tế đất nước đang có những khó khăn, các ngân hàng thắt chặt việc cho vay với lãi suất tăng mạnh có vẻ là những lý do hợp lý nhất được EVN đưa ra.

Tuy nhiên, không chỉ có 13 dự án điện này khiến EVN hụt hơi mà còn hàng loạt các dự án đã và đang triển khai cũng không được đảm bảo sẽ về đích đúng hẹn như mong muốn. Hàng loạt dự án điện mà EVN là chủ đầu tư khởi công trong giai đoạn 2002-2004 đã được hưởng những cơ chế đặc biệt với kỳ vọng đẩy nhanh tiến độ triển khai nhằm đáp ứng nhu cầu điện cho nền kinh tế cũng đang chậm tiến độ. Điều đáng nói là việc chậm trễ này lại cũng được EVN biện minh bằng những khó khăn của nền kinh tế gần đây.

Tiền lệ xấu

Đáng nói hơn là trong khi các dự án điện được triển khai chậm trễ thì thời gian qua EVN đã không ngại ngần đầu tư mạnh sang phát triển viễn thông, ngân hàng, chứng khoán. Có thể so với số tài sản mà EVN đang quản lý lên tới hơn trăm nghìn tỷ đồng thì phần đầu tư cho viễn thông, ngân hàng mới chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ. Nhưng việc lơ là mục tiêu chính được đặt ra khi thành lập EVN tiếp tục là một bài học cảnh báo với các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước.

Trong khi các dự án điện của EVN chậm trễ thì việc trông đợi những nguồn điện ngoài EVN cũng không dễ dàng bởi các nhà đầu tư bên ngoài rất khó khăn để đạt được những thỏa thuận về bán điện cho EVN. Rất nhiều dự án điện phải mất hàng năm trời và phải nhờ tới sự phân định của Chính phủ thì mới đạt được thỏa thuận về bán điện cho EVN.

Không chỉ bất ngờ về việc EVN trả lại 13 dự án điện, dư luận còn bất ngờ hơn khi Tập đoàn Dầu khí Việt nam (PVN) ngay lập tức xin được đầu tư 13 dự án điện mà EVN trả lại với mục tiêu “đạt được 30% tổng sản lượng điện của toàn hệ thống”, bởi điện là một trong bốn vấn đề chính được PVN tập trung phát triển.

Việc nhà đầu tư này không có khả năng nên phải từ chối và nhà đầu tư khác muốn nhận là điều bình thường. Tuy nhiên, bởi đây là hai Tập đoàn lớn của nhà nước được thành lập với mục tiêu trở thành “đầu tàu” trong từng lĩnh vực nên việc chấp thuận đề nghị của EVN hay của PVN đến đâu cũng đang là bài toán không dễ giải với các cơ quan hữu trách. Bởi, rất có thể sự chấp thuận một cách cảm tính sẽ làm dậy lên làn sóng “việc nhà thì nhác, việc chú bác thì siêng” tại các doanh nghiệp nhà nước khác.