Bài này sẽ bàn tới cơ chế "một giá" - bán đạm Phú Mỹ (DPM) trong cả nước - mà TCty Phân bón và hoá chất dầu khí (PVFCCo) thuộc Tập đoàn dầu khí Việt Nam đã công bố và áp dụng từ 1/8/2008 đến nay. Giờ mới viết về cơ chế ấy, thực ra, là chưa muộn. Vì đã có thời gian nhìn lại cơ chế này vận hành ra sao, sau vài tháng nó được hiện thực hóa. Thời điểm áp dụng chính sách "một giá", PVFCCo khẳng định luôn bán rẻ hơn giá thị trường 10 - 15%.

Thực tế thì sao? Hiện nay (11/2008), đạm Phú Mỹ đang bán với giá 6.900 VND/kg. Còn giá đạm thế giới đang là 215 - 260 USD/tấn, như vậy không quá 4.500 VND/kg. Tức là thấp hơn hẳn giá đạm Phú Mỹ trong khi đạm Phú Mỹ được sản xuất trong nước, phục vụ thị trường trong nước, được hưởng ưu đãi về thuế và có chi phí lưu kho, vận chuyển thấp hơn hẳn đạm nhập khẩu.Hiện tại, giá đạm Hà Bắc là 6.000 VND/kg, giá đạm nhập khẩu tiểu ngạch là 5.600 VND/kg trong khi giá của Phú Mỹ vẫn là “một giá” 6.900 VND/kg. Còn thời điểm tháng 10/2008, giá xuất kho của đạm Phú Mỹ là 8.000 VND/kg, giá đạm Hà Bắc là 6.300 VND/kg, đạm nhập khẩu tiểu ngạch là 5.800 VND/kg... Có nghĩa là giá đạm Phú Mỹ thực tế chưa bao giờ rẻ hơn giá các loại đạm khác đang bán trên thị trường nội địa! Thế thì "một giá" là mục đích gì? Hiện nay, sản lượng đạm Phú Mỹ đang đáp ứng được 40% nhu cầu đạm của Việt Nam. Ngoài ra, PVFCCo - chủ quản của NM đạm Phú Mỹ - còn nhập khẩu phân bón, trong đó có đạm, để kinh doanh tại thị trường trong nước. Sản lượng ấy cùng khả năng ấy được hiểu là PVFCCo đang nắm thị phần khống chế thị trường phân đạm trong nước. Và cùng với ưu thế tuyệt đối trong sản lượng cung cấp, việc thống nhất bán "một giá" chính là định hướng kinh doanh chắc chắn PVFCCo sẽ dùng tới để điều tiết thị trường đạm trong nước. Đó là điều phải xảy ra khi đã nắm khống chế về sản lượng.

Tuy nhiên, cũng lại là thực tế, là dù công bố bán một giá. Nhưng vì vẫn buộc phải bán qua các Cty thành viên, các đại lý cấp 1, cấp 2, qua hệ thống cửa hàng tại các địa phương và vì 40% sản lượng cũng chưa phải toàn bộ thị trường. Mà biện pháp "một giá" đã tạo sốt ảo sản phẩm của chính mình ngay trong nội bộ hệ thống bán hàng của PVFCCo. Bản thân các đại lý cũng phải tìm mọi cách tranh đấu để lấy được hàng về bán. Thế nên giá bán lẻ thực tế sản phẩm đạm Phú Mỹ đến tay nông dân cũng không còn như cam kết. Ngoài ra, trong trường hợp mua trước đến sau vụ thu hoach mới trả, thì người nông dân còn phải chịu thêm lãi suất của khoản giá trị đã mua. Có nghĩa, bán "một giá"  không có giá trị thực tiễn để hỗ trợ nông dân. Mà ngược lại, nó chỉ giúp một nhóm nhỏ tự quyết định mức dao động giá một sản phẩm trên thị trường. "Một giá" - theo thực tế ấy - chính là thao túng giá. Thao túng giá chỉ xuất hiện khi có hiện tượng đầu cơ hay độc quyền thị trường!

Quốc Dũng