Nếu những năm trước, đặc biệt là năm 2007, các doanh nghiệp ngành thép làm ăn có lãi luôn nằm trong danh sách “khách hàng ưu tiên” của nhiều ngân hàng thì tới nay tình hình đã thay đổi hoàn toàn

Quá khứ huy hoàng

Cách đây không lâu, các doanh nghiệp ngành thép luôn là một trong những ngành được ưu tiên do làm ăn có hiệu quả. Hiện tại chưa có con số thống kê cụ thể nhưng qua khảo sát sơ bộ, các ngân hàng quốc doanh như Ngân hàng Ngoại thương (Vietcombank), Ngân hàng Công Thương (Vietinbank) và Ngân hàng Đầu tư  Phát triển (BIDV) đều có tổng số vốn cho vay ngành thép trên dưới 10% tổng dư nợ tín dụng. Những ngân hàng khác như Techcombank, Ngân hàng Quốc tế (VIBank) đều đưa ngành thép vào một trong 10 ngành quan trọng nhất. Một vị lãnh đạo ngân hàng BIDV cho biết, những năm trước, đặc biệt là năm 2007, khi hệ thống ngân hàng dư thừa vốn khả dụng, lãnh đạo ngân hàng phải mời chào kèm theo nhiều ưu đãi mới có thể “thu hút” được các doanh nghiệp ngành thép.

Theo một chuyên gia lâu năm trong ngành, tỷ trọng vốn vay của các doanh nghiệp thép thông thường gấp khoảng 1,5-2 lần vốn tự có. Cũng do các doanh nghiệp ngành thép là đối tượng “ưu tiên” nên hồi đầu năm nay, khi giá thép xây dựng và phôi thép tăng nhanh, nhiều ngân hàng đã giải ngân cho cả các doanh nghiệp sản xuất cũng như các doanh nghiệp thương mại ngành thép để nhập khẩu thép và phôi thép một cách khá dễ dãi. Nhưng, thời các ngân hàng tự tìm đến với doanh nghiệp ngành thép đã hết…

Trước thực trạng đáng buồn này, Hiệp hội Thép Việt Nam đã tổ chức không biết bao nhiêu cuộc họp thành viên và ngay cả trong các cuộc hội thảo về kinh tế vĩ mô về việc Việt Nam gia nhập WTO cách đây hơn hai tháng, ông Phạm Chí Cường, Tổng thư ký Hiệp hội cũng phải mượn diễn đàn để “kêu” khó giùm các doanh nghiệp thép. Còn mới đây, trong hai ngày, Hiệp hội Thép đã liên tiếp làm việc với Bộ Công Thương và Hiệp hội Ngân hàng để bàn thảo về các giải pháp hỗ trợ ngành thép. Tuy nhiên, tại cuộc họp, các ngân hàng tham dự đều cho biết họ đã hỗ trợ tối đa cho các doanh nghiệp ngành thép và để có thể hỗ trợ nhiều hơn nữa thì còn phải…chờ.

Ông Nguyễn Minh Xuân, Tổng giám đốc Công ty cổ phần kim khí Thành phố Hồ Chí Minh, một trong những doanh nghiệp thép đầu ngành tại thành phố này cho biết, hiện nay việc vay vốn từ ngân hàng khó khăn hơn rất nhiều. Ông còn cho biết thêm: “Chúng tôi còn đỡ khó khăn, chứ nhiều doanh nghiệp thép phía Nam gặp nhiều khó khăn lắm. Một số đã tạm dừng sản xuất, còn một số doanh nghiệp thương mại xuất nhập khẩu thì đã “ngồi chơi xơi nước” từ nhiều tháng nay do hàng nhập về không bán được”.

Doanh nhân này còn nhận định, tổng lượng vốn vay ngân hàng của ngành thép không thể dưới 34.000 tỷ đồng. Trong khi đó, hàng tồn kho nhiều, nhu cầu tiêu thụ thấp đã khiến nhiều doanh nghiệp, cả sản xuất lẫn thương mại không trả được nợ ngân hàng đúng hạn. Tới thời điểm này, nhiều ngân hàng đã phải gia hạn trả nợ cho các doanh nghiệp ngành thép. Và việc phải gia hạn các khoản nợ cho các doanh nghiệp ngành thép chắc chắn sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới. Đó là một gánh nặng cho các ngân hàng do các khoản nợ được gia hạn sẽ phải trích lập dự phòng rủi ro nhiều hơn - theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Đó là chuyện nợ cũ. Đương nhiên, nhiều doanh nghiệp ngành thép đang kêu ca rằng ngân hàng đã gần như đóng cửa không cho vay mới, kể cả là vay vốn lưu động. Nhưng khi được hỏi, một vị lãnh đạo ngân hàng BIDV cho biết đây là một thực tế mà các doanh nghiệp ngành thép phải chấp nhận, bởi lẽ nợ cũ mà doanh nghiệp còn chưa trả hết thì “ngân hàng không đủ dũng cảm” để cho vay mới. “Vẫn biết doanh nghiệp gặp khó không trả được nợ thì ngân hàng cũng khó theo. Nhưng gia hạn nợ cũ là giải pháp tốt nhất có thể trong thời điểm hiện tại.” Đương nhiên, các doanh nghiệp luôn kỳ vọng các ngân hàng hỗ trợ nhiều hơn, nhưng quả thực con số 10% tổng dư nợ mà nhiều ngân hàng lớn đã cho các doanh nghiệp ngành thép vay không phải là nhỏ.

Theo Hiệp hội Thép, đã có tới 4-6 doanh nghiệp đã phải ngừng sản xuất cả tháng 9 và tháng 10, còn lại thì sản xuất cầm chừng và các doanh nghiệp sản xuất đều lỗ. Và nếu ngành thép không được hỗ trợ kịp thời trong thời gian tới thì hầu hết các doanh nghiệp ngành thép sẽ phải tuyên bố phá sản và bản thân các ngân hàng cũng phải chịu tổn thất to lớn.

Hiện tại, hệ thống ngân hàng nói chung đang dư thừa tạm thời một lượng vốn khá lớn lên tới vài chục ngàn tỷ đồng. Các ngân hàng cũng đang tích cực tìm khách hàng để cho vay, nhưng đó là các khách hàng tốt và có khả năng trả được nợ. Trong khi đó, các doanh nghiệp ngành thép đang trong giai đoạn khó khăn. Nhu cầu tiêu thụ thép trong tháng 10 vẫn chưa được cải thiện, thị trường xây dựng chưa có nhiều khởi sắc. Xem ra khả năng tiêu thụ hết lượng hàng tồn kho lên tới 3 triệu tấn sẽ mất nhiều thời gian. Như vậy, các ngân hàng cũng chẳng mặn mà gì tiếp tục cho vay trong điều kiện chưa biết hiệu quả của các doanh nghiệp ngành thép sẽ ra sao.

Bản thân ông Phạm Chí Cường - trong một cuộc hội thảo - đã từng nói rằng con số 30% doanh nghiệp sẽ phá sản trong năm 2009 mà chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan dự đoán “có quá nửa rơi vào ngành thép”. Hy vọng Chính phủ kịp thời có các biện pháp hỗ trợ trong thời gian tới để nhận định này không trở thành một sự thật buồn.