> Phân tích - Nhận định

Email Print

Bất thường?

Chợ chứng khoán thời gian gần đây thay đổi thất thường.Thị trường dễ dàng chuyển từ nóng sang lạnh một cách khó lý giải. Tần suất dự báo sai khá cao, trong đó chủ yếu là dự báo của các… chuyên gia!

Các ngân hàng là đối tượng doanh nghiệp hưởng lợi lớn nhất từ các chính sách kích cầu trong ngắn hạn. Đó là lý do khiến cổ phiếu tài chính - ngân hàng đã nóng lên sớm nhất, và kéo thị trường lên theo. Sau đó, là cổ phiếu của các doanh nghiệp địa ốc, xây dựng, thực phẩm...

Lực cầu lớn, dòng tiền mạnh

Trong vòng hai tháng 5 và 6, nhiều kỷ lục giao dịch mới đã được giới truyền thông ghi nhận. Cả phiên 6/5 và 9/6, tổng giá trị giao dịch trên hai sàn Hose và Hastc là hơn 5.000 tỉ đồng. Song hành với các mốc này, thị trường chứng khoán tăng điểm mạnh, lực cầu lấn át lực cung. Thị trường chứng khoán Việt Nam được các hãng tin quốc tế xếp vào loại có tỉ lệ hồi phục mạnh và nhanh nhất thế giới trong thời gian ngắn vừa qua.

Lý do khiến sức cầu của thị trường chứng khoán lớn là do thị trường địa ốc vẫn trầm lắng và thị trường vàng ít giao dịch. Địa ốc đã trải qua một thời gian dài ảm đạm, nhưng vẫn chưa có tín hiệu nào đẩy thanh khoản của lĩnh vực này lên. Vàng tăng giá mạnh cũng khiến nhà đầu tư vàng ngần ngại. Trong khi đó, với chứng khoán, không cần nhiều vốn đầu tư (so với vàng và địa ốc) nhưng tỉ lệ lợi nhuận lại rất cao. Một số mã cổ phiếu đã tăng giá trên dưới 300% kể từ tháng 2/2009 đến nay.

Sau các phiên điều chỉnh, dòng tiền vẫn đổ mạnh vào thị trường. Nguồn tiền được ghi nhận rõ nhất là từ các nhà đầu tư cá nhân. Tiền nhàn rỗi, cộng với nguồn tiền từ repo, cầm cố chứng khoán đã kích thị trường thêm nóng. Các nhà đầu tư cũng rút tiền tiết kiệm ở ngân hàng đổ sang mua cổ phiếu.

Một phần đáng chú ý của dòng tiền đổ vào chứng khoán được giới quan sát nhìn nhận là từ vốn kích cầu. Không có thống kê chính thức nào được đưa ra, nhưng rất khó phủ nhận “gốc gác” kích cầu của một phần dòng tiền mạnh nói trên.

Lợi nhuận còn thực chất?

Điều khiến nhà đầu tư cá nhân xông vào mua cổ phiếu với sự hưng phấn rất cao là do lợi nhuận được các doanh nghiệp niêm yết công bố khi kết thúc quý 1/2009. Nếu chỉ nhìn ở con số, đúng là có lợi nhuận cao. Nhưng lợi nhuận này từ đâu ra?

Năm ngoái, do kinh tế suy thoái, hoạt động sản xuất kinh doanh của hầu hết các doanh nghiệp đều rơi vào tình trạng thiếu trước hụt sau. Các công ty niêm yết đã phải thủ thân bằng trích lập dự phòng. Nhưng ngay sau quý 1 năm nay, hàng loạt doanh nghiệp đã hoàn nhập dự phòng. Nghĩa là họ đã có lãi. Tuy vậy, phần lớn các khoản lãi đều có “dây mơ rễ má” với thị trường chứng khoán!

Không khó để thấy rằng nhiều doanh nghiệp có lãi nhờ đầu tư tài chính, do giá cổ phiếu tăng mạnh. Mà giá cổ phiếu tăng là do nhà đầu tư hồ hởi tranh mua, làm lực cầu luôn lớn. Nói một cách sòng phẳng, chính nhà đầu tư cá nhân đã góp phần quyết định cho lợi nhuận ngắn hạn của công ty niêm yết. Lợi nhuận của công ty tăng, càng kích thích nhà đầu tư hăng hái. Như vậy, lợi nhuận dù tăng, nhưng chính yếu không xuất phát từ hiệu quả kinh doanh trong lĩnh vực hoạt động chính của doanh nghiệp.

Điều chưa từng thấy trước đây là nhiều doanh nghiệp niêm yết tự tin dự báo được khoản lãi của tương lai. Các dự báo này được doanh nghiệp “phát loa” công bố nhanh nhảu đến công chúng. Ít có nhà đầu tư cá nhân nào tỉnh táo để bóc tách, truy xuất nguồn gốc đích thực của lợi nhuận. Do vậy, các chỉ số P/E, EPS... đều có thể trở nên kém tính tin cậy về thực chất.

Nghịch lý lợi nhuận nói trên là một cảnh báo rất đáng lo cho sự ổn định của thị trường chứng khoán thời gian tới.

Tâm lý bầy đàn

Thời điểm thị trường chứng khoán tăng trưởng bong bóng 2006 – 2007, thuật ngữ “tâm lý bầy đàn” đã được dùng phổ biến để mô tả hành vi bắt chước của nhà đầu tư cá nhân. Nhưng sau kinh nghiệm “thương đau” ấy, dường như sự trưởng thành về bản lĩnh của đa số các nhà đầu tư cá nhân vẫn là một cụm từ luôn phải kèm theo dấu chấm hỏi.

Diễn biến gần đây cho thấy thị trường thường xuyên quay ngoắt ở hai phiên giao dịch liền nhau. Đang hồ hởi đi lên, với màu xanh chiếm lĩnh bảng điện, đột nhiên hôm sau các mã cổ phiếu đỏ lừ. Các quy luật kiểu T+3 hiện thời không còn chính xác. Hoạt động xả hàng chốt lãi luôn chực chờ trong đám đông. Chỉ cần một nhà đầu tư lớn nào đó “xả hàng” với khối lượng lớn, thị trường lập tức quay đầu. Trong tình thế luôn nhạy cảm và khó đoán định như thế, một động thái vẫn có ý nghĩa tham khảo quan trọng cho nhiều nhà đầu tư là giao dịch của khối nhà đầu tư nước ngoài. Chẳng hạn, giao dịch ngày 22 và 23/6 theo hướng đi xuống mạnh, nhưng đến ngày 24/6 VN - Index đã bật ngược. Lý do là liên tục vài phiên trước đó, khối ngoại vẫn thể hiện mua ròng.

Tất nhiên, cách tham khảo nói trên chưa chắc đã có giá trị lặp lại, nếu động lực làm thị trường tăng điểm lại là các nghịch lý về lợi nhuận.

Còn nhiều lo ngại

Một điều không mới là kinh tế Việt Nam phụ thuộc lớn vào xuất khẩu. Con số mới nhất cho thấy giá trị xuất khẩu tương đương 75% GDP của nước ta. Trong khi đó, do suy thoái kinh tế toàn cầu, đặc biệt là của Mỹ, châu Âu, Nhật Bản..., các thị trường xuất khẩu của Việt Nam suy giảm mạnh. Bên cạnh đó, đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng tụt áp. Mà khi hai nhánh xuất nhập khẩu và đầu tư trực tiếp nước ngoài đi xuống, khó có thể nói rằng kinh tế Việt Nam đã thoát khỏi khó khăn.

Theo số liệu của chuyên gia chứng khoán độc lập Lê Đạt Chí, chỉ số nợ trung bình của người dân các nước Âu Mỹ hiện ở mức bằng 160% thu nhập. Con số này ở các nước châu Á là khoảng 20%. Như vậy, kích cầu dựa trên tiêu dùng ở Mỹ, châu Âu sẽ khó đạt kết quả khả quan. Quỹ Tiền tệ quốc tế xếp Việt Nam vào nhóm 1 trong số 26 nước bị tác động và tổn thương nhiều nhất do suy thoái kinh tế. Đây cũng là các nước mà khủng hoảng sẽ đến muộn hơn, nhưng tác động mạnh hơn và ở lại lâu hơn. Nói một cách hình ảnh, với người chưa khỏi bệnh, sức còn yếu, sẽ dễ mắc thêm các chứng bệnh mới.

Nói rộng ra như vậy để thấy rằng, không thể không lo ngại về triển vọng kinh tế vĩ mô của Việt Nam. Các tuyên bố mang màu sắc lạc quan sớm có thể chủ yếu là để trấn an dư luận. Và như vậy, sự nóng lên của thị trường chứng khoán trong thời gian vừa qua là không bình thường, ít nhất là trong tương quan với tình hình kinh tế vĩ mô hiện nay.