Lĩnh vực sở hữu trí tuệ (SHTT) đã và đang được các cơ quan chức năng, xã hội quan tâm và có những nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của SHTT trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Trung Thực - Chủ tịch Hội DN nhỏ và vừa Việt Đức thì "sự quan tâm chung chỉ mới tích cực tại một số cơ quan chuyên môn chứ chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của nền kinh tế trong tiến trình hội nhập".
SHTT bao gồm nhiều lĩnh vực từ văn học nghệ thuật tới sở hữu công nghiệp (SHCN) nhưng hiện nay chưa có một văn bản pháp quy quản lý thống nhất. Ngay trong lĩnh vực SHCN, phân loại hàng hoá dịch vụ là một khâu đặc biệt để xử lý tranh chấp, nhưng hiện nay chính những đơn vị tranh chấp cũng không rõ cơ quan chức năng áp dụng văn bản pháp quy nào. Thậm chí, ngay cả tiêu chí phân loại cũng chưa có sự thống nhất của từng bộ ngành. Ông Nguyễn Trung Thực cho rằng, thực tế đã khẳng định nhiều vụ việc các bộ ngành có cùng chức năng nhưng lại có sự nhận thức khác nhau dẫn đến xử lý trái ngược nhau, có những vụ việc tương tự nhưng mỗi lần mộtý khác. Đơn cử năm 2004 đã có tranh chấp giữa 2 DN một sản xuất sữa bò và một sản xuất sữa đậu nành về nhãn hiệu "Trường Sinh". Cục SHCN và Bộ Khoa học Công nghệ thì cho rằng sữa đậu nành và sữa bò dễ gây nhầm lẫn trong khi Bộ Thương mại, Bộ Y tế, Phòng Thương mại và Công nghiệp VN đều dựa vào bảng phân loại hàng hoá quốc tế để xem xét và kết luận hai loại sữa này hoàn toàn khác nhau và không dễ gây nhầm lẫn bởi nhãn hiệu "Trường Sinh". Tuy vậy, điều khiến cho dư luận phải băn khoăn đó là vì lý do gì các nhà quản lý lại cho rằng 2 loại sữa này gây nhầm lẫn trong khi chúng hoàn toàn khác nhau về nguồn gốc.
Ông Thực cũng cho rằng cần có toà án chuyên ngành về lĩnh vực này, vì có như vậy mới đảm bảo tính công bằng của mọi thành phần DN. Đặc biệt, các vị thẩm phán của toà chuyên ngành này phải là những chuyên gia trong lĩnh vực SHTT. Vì hiện nay, Cục SHTT vừa là cơ quan xét cấp văn bằng bảo hộ nhưng đồng thời cũng là cơ quan giám định xử lý các tranh chấp khiếu nại gây ra tình trang DN hiểu lầm Cục "vừa đá bóng, vừa thổi còi". Bên cạnh đó, có thể coi tổ chức Trọng tài quốc tế là một "toà án" thứ 2 để giải quyết những tranh chấp trong lĩnh vực SáHTT. Cơ quan trọng tài sở hữu trí tuệ sẽ được thành lập và các chuyên gia trong mọi lĩnh vực sẽ được mời với tư cách là trọng tài viên khi có vụ việc cần giải quyết. Đặc biệt, phải coi kết luận của cơ quan trọng tài này như là một giám định cuối cùng để toà án làm căn cứ phán quyết khi xét xử hoặc hoà giải. Theo bà Phạm Thị Phi Nga - Văn phòng luật sư Phạm và liên danh, các DN cũng nên coi việc sử dụng tư vấn của các tổ chức tư vấn luật về SHTTÁ¥ có kinh nghiệm là điều kiện tiên quyết vì các tổ chức này sẽ giúp cho DN vạch ra những kế hoạch đấu tranh hiệu quả phù hợp với quy định của pháp luật, tránh lãng phí thời gian và tiền bạc.
Theo dự kiến, cuối năm 2005 Quốc hội sẽ thông qua Luật SHTT và năm 2006 là Luật Chuyển giao công nghệ. Đây quả là tín hiệu đáng mừng nhất là khi VN đang chuẩn bị gia nhập WTO. Và đây cũng là cơ sở pháp lý để giải quyết triệt để những tranh chấp trong lĩnh vực này.
N.Hương