Vừa qua, Bộ Bưu chính - Viễn thông và Hiệp hội Điện tử VN đã tổ chức hội thảo đánh giá thực trạng công nghiệp điện tử VN nhằm đề ra phương hướng phát triển đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020. Theo đó, các nhà sản xuất VN nay có thể làm ra được nhiều sản phẩm tiêu dùng thông thường cho cuộc sống hằng ngày với chất lượng và giá cả chấp nhận được.
Tuy nhiên đối với các vật dụng điện tử như TV, đầu video... thì hầu như đa phần là hàng ngoại. Suốt nhiều năm qua nếu có ai quan tâm cũng chỉ nghe đến một vài thương hiệu hàng điện tử ít ỏi của VN như Viettronics, Tiến Đạt...
Bỏ lỡ cơ hội
Hiệp hội Điện tử VN cũng thừa nhận hoạt động chính của ngành này là lắp ráp sản phẩm điện tử tiêu dùng. Số này chiếm đến 80%, còn các sản phẩm điện tử chuyên dùng chỉ chừng 20%. Qua kết quả khảo sát thực hiện vào cuối năm ngoái tới đầu năm nay đối với 9 DN quốc doanh và hơn 40 công ty cổ phần, 20 công ty trách nhiệm hữu hạn và 38 DN có vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực điện tử, Hiệp hội cho biết một nghịch lý đáng chú ý trong ngành là doanh số của các DNVN lớn hơn nhiều so với vốn pháp định. Nguyên nhân là nhờ nhiều DN trong ngành điện tử nhảy sang kinh doanh địa ốc. Theo đánh giá thì hiện nay các DN có vốn đầu tư nước ngoài chiếm đến 80% giá trị hàng điện tử trong nước. Họ đầu tư vào lĩnh vực này chủ yếu khai thác nguồn lao động phổ thông lương thấp của VN .
Đánh giá của Hiệp hội cho rằng ngành điện tử VN chỉ gần như khai thác sản phẩm cũ, lợi nhuận hầu như không còn, nên giá trị gia tăng của sản phẩm VN chỉ đạt từ 5 -10%. Trong khi đó đây lại là một ngành siêu lợi nhuận đối với nhiều nước khác trên thế giới; khi mà họ biết đầu tư vào nghiên cứu - phát triển để luôn cho ra đời những dòng sản phẩm mới.
VN cũng bỏ qua nhiều cơ hội, như vừa rồi khi hãng Canon muốn sử dụng các loại ốc vít do các DN VN sản xuất để sử dụng cho sản phẩm máy in làm tại VN của họ; thế nhưng cả 26 DN mà Canon khảo sát đều không có sản phẩm đạt yêu cầu. Thế là Canon phải nhập. Nhà đầu tư Fujitsu của Nhật Bản cũng cho biết việc phải nhập linh kiện từ nước ngoài về để làm ra sản phẩm tại VN khiến chi phí tăng lên.
Chưa có ngành công nghiệp điện tử VN
Theo ông Bùi Quang Độ, Chủ tịch Hiệp hội Điện tử VN thì đến giờ này vẫn chưa thể khẳng định là đã có ngành công nghiệp điện tử tại VN. Ông này cho rằng sau gần 30 năm lên tiếng hô hào nội địa hóa thì những ốc vít mà VN làm ra vẫn chưa đạt chất lượng. Theo ông đó là cái khó để có thể đưa ra phương hướng cho thời gian tới.
Một người hoạt động khá lâu trong ngành điện tử là ông Nguyễn Hữu Hiền tại TP HCM thì cho rằng suốt ba mươi năm qua ngành này không hề có chiến lược vĩ mô, nên bên dưới không có phương hướng.
Một Việt kiều cư ngụ tại bang California cho rằng trong khi vẫn cần hàng Việt, thương hiệu Việt nhưng cũng phải có một quan niệm tiến bộ, mang tính hội nhập hơn. Theo ông, phân công lao động đã quá chuyên nghiệp cho một sản phẩm điện tử, do đó không nhất thiết phải chế tạo từ ốc vít cho đến bóng đèn, rồi màn hình. Chi tiết nào có giá rẻ hơn lao động trong nước làm ra thì nên nhập. Hãy thấy rõ lợi thế của mình và tập trung vào sản xuất chi tiết đó. Theo ông, VN có thể khai thác lĩnh vực thiết kế sản phẩm điện tử và cả thiết kế chip.
Có đánh giá cho rằng VN là quốc gia nằm trong nhóm có thâm niên lắp ráp sản phẩm điện tử lâu nhất. Tuy vậy, thông thường thì người ta chỉ mất chừng từ 5 - 10 năm là có thể vượt qua giai đoạn lắp ráp, còn VN sau 30 năm vẫn thế. Câu hỏi đặt ra vẫn là: Bao giờ thì VN mới thực sự có ngành công nghiệp điện tử?