Khi bài báo này lên khuôn là lúc ông cậu ruột tôi gọi điện mượn tạm 2.000 USD để nộp tiền cho hãng ôtô lấy chiếc xe trả góp. Gấp gáp như vậy vì dù hợp đồng mua xe đã ký gần 1 tháng nhưng ông chưa nộp đủ tiền và nếu không nộp ngay thì chỉ trong vài ngày nữa giá chiếc xe Toyota Vios sẽ tăng gần 4.000 USD so với hợp đồng đã ký, tương đương khoảng 25.000 USD cho một xe 4 chỗ. Nếu không thì phải mua xe cũ, mà điều này không dễ.

"Độc đáo" thị trường ôtô VN

Cậu tôi là người đi và ở hầu khắp các nước và lúc nào cũng có xe riêng. Như lời ông nói thì ông chưa thấy bất kỳ một đất nước nào mà xe ôtô và nhà đất lại đắt khủng khiếp như ở VN, đắt hơn cả những nước phát triển nhất trên thế giới như Tây Âu và Nhật Bản. Hồi ở Nga, ông có tới 3 ôtô nhãn hiệu khác nhau. Chỉ có điều, theo lời ông là không thể mang về VN. Nếu mang được, không đánh thuế thì kiếm lời hơn vài trăm triệu đồng. Và khi về VN, ông phải mua xe với giá cao gấp 3 lần bên Nga. Số lượng người mua xe trong mấy năm gần đây tăng chóng mặt. Chỉ tính riêng 11 tháng của năm nay, các nhà lắp ráp ôtô VN đã bán ra hơn 35.000 xe, tăng hơn 1,5 lần so với cả năm 2002 và tăng gấp 5 lần so với 5 năm trước. Nghèo nhưng phải mua đắt là nét "độc đáo" của thị trường ôtô VN. Điều này được mọi người nhìn nhận từ lâu lắm rồi, từ hàng chục năm nay, nhưng nhìn nhận chỉ là để nhìn nhận mà thôi, bởi không thay đổi được, mà nếu có thay đổi là giáxe ...lại tăng cao hơn.

Đơn đặt hàng: Kín hết

Nếu cách đây gần hai tháng, những ai mua được xe với giá hơn 20.000 USD một chút thì vào thời điểm này, người đó đã có lãi khoảng gần 5.000 USD, tương đương gần 80 triệu đồng. Bởi vì, cho đến cuối tháng 11/2003 hầu hết các đại lý bán xe ôtô của các hãng lắp ráp ôtô trong nước đều đã kín đơn đặt hàng. Nếu muốn mua như lời một người bạn của tôi làm ở một nhà máy lắp ráp ôtô thì phải cực kỳ quen biết hoặc "đi đêm", nghĩa là phải hết sức được ưu ái nếu không muốn phải mua xe đắt hơn khoảng 30% vào đầu tháng 1/2004. Tuy nhiên, đến thời điểm này, nhiều người có tiền cũng khó mua được xe trong năm vì các liên doanh không lắp ráp kịp như lời của TGĐ một đại lý Toyota. Chính vì điều này, một nhà nghiên cứu thịtrường đặt câu hỏi : Phải chăng công suất lắp ráp mà các nhà sản xuất công bố là không phù hợp, không đúng? Theo ông, nếu một nhà lắp ráp sản xuất không lắp ráp kịp để bán thì còn có lý chứ hầu hết 11 liên doanh đều có tình trạng giống nhau thì vô lý và cũng không thể đổ lỗi cho việc thiếu linh kiện vì thuế nhập khẩu linh kiện đã tăng 5% từ 1/9/2003 và các liên doanh đã tăng giá bán xe theo nhiều hình thức khác nhau, bao gồm cả việc giảm chiết khấu thương mại từ thời điểm tăng thuế. Nói đến việc tăng giá bán xe của các liên doanh chủ yếu do việc các liên doanh phải chịu mức thuế TTĐB từ 5% như hiện nay lên 30% vào 1/1/ 2004 cùng với thuế GTGT từ 5% lên 10%, trong khi mục đích chính trong việc tăng thuế là tránh bảo hộ và thúc đẩy các liên doanh tăng tỷ lệ NĐH. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, điều đó chưa thực hiện được mà giá xe lại tăng, gây thiệt thòi cho người tiêu dùng. Có ý kiến cho rằng, nếu các liên doanh cắt giảm sản lượng và tăng giá theo dự tính của họ thì người tiêu dùng sẽ quay sang sử dụng xe nhập ngoại. Tuy nhiên, một doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ôtô 100% vốn trong nước cho rằng những hãng sản xuất ôtô có mặt tại VN đều là những hãng ôtô hàng đầu, mang tính toàn cầu nên họ sẽ tính toán tăng giá xe nhập khẩu lên cho phù hợp với giá của các liên doanh. Mà khả năng kiểm soát về giá nhập linh kiện hay nhập khẩu nguyên chiếc của chúng ta là không thể. Nghĩa là người tiêu dùng vẫn phải mua xe đắt gấp nhiều lần so với giá bán tại các nước khác.

Xe cũ "ăn theo" xe mới

Cường, bạn tôi làm ở Deawoo bán chiếc Matiz cũ, giá trị sử dụng còn khoảng 70-80% với giá 6.000 USD cách đây gần 3 tháng bây giờ cứ tiếc hùi hụi vì người mua lại nó mới bán hơn 7.500 USD. Thị trường xe mới sôi động một thì thị trường xe cũ sôi động gấp 2- 3 lần. Nguyên nhân thì có nhiều, nhất là lượng người có nhu cầu mua ôtô nhưng không đủ tiền mua xe mới lớn gấp chục lần so với những ai có đủ tiền. Lượng khách hàng này chủ yếu là mua xe cá nhân, mua đi tạm, lúc nào có tiền lại bán, mua xe mới. Lâm, một tay chuyên buôn xe cũcho biết từ đầu năm đến nay mua 4 xe Altis đi được 1 năm và mỗi xecho tới thời điểm này Lâm lãi 3 - 4.000 USD dễ như không. Nước nổi, bèo nổi - Lâm khẳng định - năm sau xe cũ còn dễ bán hơn nữa, lượng người muốn mua xe sẽ còn tăng. Sướng nhất cho cánh buôn xe cũ là xe mới tăng giá. Nhiều người không mua được xe mới do tăng giá lại sang tìm mua xe cũ làm cho thị trườngsôi động hơn. Không chỉ xe đắt tiền mà xe "thải" như Lada, Volga chạy hàng chục năm, được bán với giá 15 -30 triệu đồng cũng được nhiều người mua và cũng được dịp tăng giá trong đợt này vì quan điểm về ôtô không phải để sang trọng mà là nhu cầu thực sự. Ngoài những người mua xe cá nhân thì lượng khách hàng là giám đốc công ty TNHH ít vốn mới thành lập cũng nhiều và rất "máu" mua xe. Đ.V, mới thành lập công ty được 2 tháng tâm sự: Mày cố gắng cho tao mượn ít tiền, mua con xe. Công việc cần xe liên tục, cần đi gấp, đi xa mà đi xe máy thì không thể, đi xe ngoài thì không phải lúc nào cũng đi được, đi xe thuê thì đắt quá. Nghĩa là bằng mọi giá phải có xe. Đó cũng chính là hoàn cảnh của hàng chục ngàn doanh nghiệp mới thành lập mà chưa đủ tiền mua xe. Sở dĩ xe cũ dễ bánvì không có giá cố định, không chiết khấu, khách hàng đa dạng từ người mua đến người bán, nhiều khi cứ tù mù lại thắng. Một trong những loại xe được nhiều tay buôn xe thích nhất là xe nhập ngoại mang biển LD hoặc NN. Những xe này chưa phải nộp thuế nhập khẩu, chất lượng lại tốt, rẻ so với xe trong nước khoảng 1/2 giá tiền, cứ để biển gốc chạy, không cần sang tên. Khi nào hết thời hạn lưu hành, đánh giá lại giá trị xe, nộp thuế vẫn còn lãi chán. Tuy nhiên, Lâm khẳng định chắc chắn: “mua xe cũ không dễ dàng chút nào, lơ mơ là chịu thiệt" do không am hiểu về kỹ thuật, về chủng loại. Mà dân buôn xe cũ thì cứ “vặt được là vặt”. Những ngày cuối năm, ngồi đâu cũng thấy bàn chuyện mua ôtô. Mua xe mới thì không thể, còn xe cũ lại không dễ dẫu phải mua xe cao gấp 2 - 3 lần so với giá xe của các nước trên thế giới trong khi thu nhập bình quân lại thấp hơn rất nhiều. Một nghịch lý trong sự phát triển ngành công nghiệp ôtô VN.