... Mọi người vẫn cho rằng: “Đến Việt Trì là đến thành phố bụi”. Có “mắt thấy tai nghe” mới biết rằng môi trường nơi đây đang thực sự kêu cứu: Những ống khói từ các nhà máy nối nhau lan tỏa bịt bùng thành phố trong bụi và mùi độc hại. Nướctừ các cống chất thải chưa xử lý ngấm vào sông hồ và rác rưởi sinh hoạt ứ đọng... Tất cả tạo nên một thành phố Việt Trì với xu hướng kinh tế đi lên, môi trường đi xuống.

Khi môi trường lên tiếng

Việt Trì đã sớm hình thành khu kinh tế phát triển với một số cty nhà máy như Cty dệt Păng Rim (Hàn Quốc), Nhà máy mì chính Miwon (Hàn Quốc), nhà máy nhựa Eplastic, Nhà máy giấy Việt Trì... Nhưng một thách thức lớn là vấn đề bảo đảm môi trường. Môi trường nơi đây đang ô nhiễm khá nặng, cụ thể là ở cụm dân cư phường Bến Gót - nơi tập trung nhiều cty nhà máy liên doanh nhất. Phía sau khu dân cư phường Bến Gót là dòng nước nổi váng đen kịt ngấm cả vào các giếng nước của người dân. Một người dân thuộc tổ 2, phường Bến Gót nói: “Nước giếng có thời gian vàng và đục ngầu không ai dám tắm giặt, ăn uống, vì gây ngứa ngáy. Chỉ có thể dùng để đánh cọ sân nhà và chuồng lợn, chuồng gà...”. Đã năm lần bảy lượt, dân phố kiến nghị lên các cấp có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết vấn đề các nhà máy xung quanh khu dân cư gây ồn, gây ô nhiễm nước và không khí. Hầu hết dân ở khu này đều viêm họng, ho do hít phải bụi khói. Có lẽ do “kêu” mãi mà không thấy kết quả nên có người dân đã nói khá mỉa mai: “Tiên trách kỷ hậu trách nhân, mình thích ở nơi kinh tế phát triển giàu có thì phải chịu sống trong môi trường ô nhiễm thôi, kêu ai nữa?”.

Mới đây thành phố đã xây dựng khu công nghiệp mới ở Thụy Vân (phía Bắc Việt Trì) nằm trong hệ thống các khu công nghiệp cả nước phê duyệt quy hoạch vào tháng 10/1997 với tổng diện tích 232 ha. Trong đó nhà máy sản xuất tinh bột ngô vừa mới đi vào hoạt động một thời gian đã nhận được không ít kiến nghị của người dân về ô nhiễm môi trường. Người dân kêu rằng: “Nhà máy ngâm bột rồi thả thẳng ra ruộng, mùi nồng nặc không thể chịu nổi, lúa ở đồng vẫn cứ lên nhưng chẳng thể nào trổ bông”. Cũng trong thời điểm đó, ở phường Cát Tiên, nơi nhà máy sản xuất bột giặt (trước kia là sản xuất thuốc trừ sâu) và nhà máy bê tông hoạt động. Nền đất và nước giếng ở đây bị ảnh hưởng mùi thuốc trừ sâu rất độc hại. Bụi và mùi dầu đốt từ nhà máy bê tông đã khiến dân ở khu vực này không thể chịu nổi. Những ngày đầu năm 2003, nhiều hộ dân ở đây đã kéo đến nhà máy phản đối, sự việc khá ầm ĩ. Người dân cho biết: “Nhà máy bê tông mỗi ngày đốt mấy tấn, bơm 3 lần dầu 1 ngày, mùi khói theo gió lan ra rất khó chịu, chuối, nhãn và các loại cây khác không ra nổi hoa”. Có thể nói, Việt Trì đang đứng trước báo động về tình trạng ô nhiễm môi trường mà nguyên nhân xuất phát từ nhiều phía: do chất thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt và còn rất nhiều tác nhân nữa.

Bắt đầu từ chất thải...

Theo ước tính của Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường Phú Thọ thì có khoảng 70-80% tổng lượng nước thải được đổ vào môi trường, đây là tác nhân đáng kể nhất gây ô nhiễm môi trường nước thải của Việt Trì (xấp xỉ 9,2 - 10,5 triệu m3/năm). Có khoảng 60-70% dân số của thành phố dùng nước giếng, mà theo kết quả phân tích của dự án VIE 95/019 thì nước giếng khu vực Việt Trì có những chất gây ô nhiễm như: NaOH, Na2CO3, H2SO4, Clorua... Hầu hết lượng nước thải từ các đơn vị sản xuất công nghiệp trên địa bàn Việt Trì đều thải trực tiếp vào hệ thống sông hồ trong khu vực mà chưa qua xử ly,á đem theo một lượng lớn các chất gây ô nhiễm là nguyên nhân chính tác động xấu đến chất lượng môi trường nước trong khu vực Việt Trì. Ngoài ra, nước thải sinh hoạt cũng góp phần đáng kể đối với vấn đề ô nhiễm môi trường. Nước thải được tập trung vào hai kênh chính: Hạ Giáp và Dữu Lâu nhưng chủ yếu là ngấm tại chỗ. Nguồn nước thải ô nhiễm này hầu hết được tiếp nhận ở sông Hồng. Qua một số chỉ tiêu thì trong nước sông Hồng ở đoạn chảy qua Việt Trì đã xuất hiện một vài chất gây ô nhiễm với nồng độ vượt quá mức cho phép. Cũng theo Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường Phú Thọ còn đang đứng trước nguy cơ ô nhiễm về không khí. Trên địa bàn thành phố, có trên 30 đơn vị sản xuất kinh doanh lớn và trung bình với nhiều loại sản phẩm khác nhau. Trong đó có 20 đơn vị (chiếm khoảng 60% trong tổng số các đơn vị sản xuất kinh doanh) có công nghệ lạc hậu hoạt động từ những năm 1960 nên nguồn thải khí từ sản xuất công nghiệp là nhân tố chính gây ảnh hưởng đến môi trường. Hơn nữa, quá trình phát triển đô thị hóa ở Việt Trì còn mang tính chắp vá không theo quy hoạch, không thể tránh khỏi những tác động xấu đến môi trường không khí khu vực. Việc phân vùng các khu dân cư, khu vực cho sản xuất công nghiệp còn nhiều điều chưa hợp lý. Các hoạt động giao thông vận tải cũng là một trong những nhân tố gây ô nhiễm môi trường không khí. Các phương tiện tham gia giao thông trên địa bàn thành phố, cao điểm có thể lên tới 1.200 phương tiện/giờ trên hệ thống đường giao thông chất lượng còn thấp, đã gây nên tình trạng ô nhiễm bụi dọc các tuyến khá rõ nét. Theo kết quả phân tích của Sở KH CN và MT, Việt Trì bị ô nhiễm phổ biến về bụi lơ lửng và H2S. Hầu hết các chỉ tiêu phân tích bụi lơ lửng và H2S đều vượt tiêu chuẩn cho phép.

Bắt nguồn từ ô nhiễm nguồn nước nên môi trường đất ở Việt Trì cũng bị ô nhiễm lớn, các hoạt động sản xuất công nghiệp và xây dựng đã thải một lượng rất lớn các chất thải rắn vào môi trường đất. Điều này ảnh hưởng không ít đến chất lượng của môi trường đất từ đó ảnh hưởng dến chất lượng nước mặn cũng như nước ngọt của khu vực. Tổng lượng chất thải rắn công nghiệp xấp xỉ 100 nghìn tấn/năm chủ yếu là xỉ than, phế phẩm, chất thải rắn trong quá trình xử lý nước thải, khí thải... cùng với khoảng 60.000 m2/năm rác thải sinh hoạt của dân cư mà khả năng thu gom chỉ chiếm khoảng 65%. Diện tích đất ô nhiễm chủ yếu ở khu vực xung quanh một số đơn vị sản xuất công nghiệp.

Làm gì để Việt Trì "xanh - sạch - đẹp”

Từ thực trạng môi trường bị ô nhiễm khá nặng, ảnh hưởng lớn đến đời sống lao động, sinh hoạt và sức khoẻ của người dân, thành phố Việt Trì đang từng bước cải thiện và đề ra phương án giảm thiểu nhất những tác nhân gây ô nhiễm môi trường. Theo Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường Phú Thọ đầu tiên cần phải có biện pháp xử lý các chất thải. Với chất thải rắn như xỉ than trong quá trình đốt lò hơi, thì bãi chứa xỉ than phải có bờ ngăn và được tưới ẩm chống bụi. Về vùng chứa nước thải, phải được nạo vét thường xuyên. Còn rác thải sinh hoạt các chất khí thải, bụi thải dùng các cyclon màng nước để xử lý. Để hạn chế tiếng ồn, biện pháp đơn giản nhất là che chắn kín các lỗ thoát âm lại gian xưởng. Ngoài ra, trồng cây xanh xung quanh các xí nghiệp, cũng giảm đáng kể sự lan truyền tiếng ồn. Với nước thải cần căn cứ vào tính chất nước thải để xử lý, ở đây Việt Trì chọn phương pháp sinh hóa là thích hợp nhất. Đối với bãi chất thải rắn quá tải, thành phố đã có dự án xây dựng nhà máy chế biến rác thải sinh hoạt để giảm nhẹ sức ép đối với các bãi thải và tác động của rác thải, chất thải rắn đến môi trường đất. Tuy nhiên vẫn cần Nhà nước quan tâm và trợ cấp kinh phí để Thành phố Việt Trì có thể hoàn thành dự án cải thiện môi trường thì thành phố đất tổ mới có thể trở thành một thành phố xanh - sạch - đẹp.