Tốt nghiệp khoa điện, Đại học Bách khoa, ông Nguyễn Đoàn Thăng về làm việc ở Cty Bóng đèn Phích nước Rạng Đông năm 1964, “ngồi ghế” trưởng phòng kỹ thuật, rồi Phó Giám đốc. Gọi là “ngồi” nhưng CBCNV ít ai thấy ông ngồi trong phòng làm việc, ông ngồi ở xưởng sản xuất nhiều hơn, hết cùng anh em kỹ thuật lo điều chỉnh, cải tiến máy móc thiết bị lại cùng cánh “thị trường” lo đầu ra cho sản phẩm, rồi lại những chuyến công tác dài ngày vào Nam ra Bắc.

Lên “ghế” giám đốc năm 1987, năm đất nước vừa đặt chân vào ngưỡng cửa đổi mới, mọi sự tất thảy còn ngỡ ngàng. Nhìn ra, đó là công nghệ cao, là hiện đại, nhìn lại mình, nền kinh tế đất nước bấy giờ là khó khăn, là cũ kỹ. Rạng Đông cũng không ngoài guồng quay đó, máy móc lạc hậu, con người di sản của bao cấp tư tưởng còn trì trệ lạc hậu hơn. Thiết bị như vậy, con người như vậy, sản phẩm làm ra ắt cũng phải như vậy. Nhưng rồi chuyện không phải như vậy... Đã có thời trên 1.600 công nhân không có việc làm, vậy mà chỉ sau hơn chục năm, Cty đã giành hết thành công này tới thành công khác, Liên tiếp trong 5 năm trở lại đây, doanh số của Công ty Bóng đèn Phích nước Rạng Đông, đều đặn mỗi năm tăng trên 50 tỷ đồng. Năm 1998 chỉ đạt 108 tỷ đồng thì đến năm 2003 con số này đã là 350 tỷ đồng và 2004 đang phấn đấu đạt 400 tỷ đồng doanh số. Vậy làm thế nào để đạt được mức tăng trưởng liên tục như vậy? ông Nguyễn Đoàn Thăng - Giám đốccông ty, người lúc nào trông cũng đăm chiêu, thấy người là như thấy lo, nhưng chữ ký thì mang hình con thuyền vàvầng trăng lưỡi liềm thật lãng mạn, lại mở đầu bằng chuyện "đoàn kết"khi tâm sự với chúng tôi...

- Ông rất hay mở đầu bằng chuyện "Đoàn kết" , phải chăng là Rạng Đông thiếu điều này ?

Vâng, đã có lúc Rạng Đông thiếu điều này thật, nhưng đó là thời đã lâu lắm rồi, vào thập kỷ 60. Sự mất đoàn kết nội bộ lúc đó làm anh em ly tán, chất lượng sản phẩm kém, sản xuất sa sút, đời sống công nhân thấp. Chính vì bài học, sau này không xảy ra tình trạng mất đoàn kết nữa. Thực tiễn 40 năm trưởng thành, vượt qua biết bao khó khăn thách thức, tập thể CBCNVC Công ty đã lập nên nhiều thành tích kỳ diệu - như anh đã biết - 5 năm liền, mỗi năm doanh số tăng 50 tỷ, coi như mỗi năm thêm một công ty mới. Không chỉ không mất đoàn kết nội bộ, mà trên ngàn con người phải thống nhất cao trong nhận thức, hành động mới đạt được như vậy. Có lẽ cũng vì thế đó, ở tuổi 40 của mình, mỗi người Rạng đông đều thấm nhuần giá trị của đoàn kết, thấm nhuần lời Bác Hồ dạy: Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công!

- Máy móc nào Rạng Đông cũng cải tiến, thô sơ như trước đây cải tiến đã đành, hiện đại như bây giờ cũng cải tiến, chẳng lẽ sáng kiến cải tiến cũng từ đoàn kết mà ra ?

Nói chính xác, không phải đoàn kết trực tiếp đẻ ra sáng kiến. Song vì có tinh thần đoàn kết cao, tính đồng đội vì màu cờ sắc áo của Rạng Đôngnên công ty đã có phong trào thi đua thực sự, sôi nổi và mọi người tự nguyện phấn đấu vươn lên và cùng nhau hợp tác để đạt mục tiêu chung . Nếukhông có tinh thần tự giác thi đua, thì công việc chỉ theo mệnh lệnh hành chính- vô hồn - là "đi làm", nếu không có tinh thần thi đua đúng đắn hợp tác vì mục đích chung chỉ là "ganh đua". Thi đua là hợp tác cùng nhau vươn lên, thi đua với đồng đội và thi đua để vượt qua chính mình. Trong một tập thể như thế, trong bầu không khí như thế, tuyệt đại đa số CBCNVC được giải phóng tư tưởng, phấn chấn và thoả sức sáng tạo, sáng kiến, cải tiến. Nếu không đoàn kết như thế, người này có sáng kiến thì người kia phủ nhận hoặc ai có sáng kiến lại giấu bo bo hoặc khâu này làm tốt nhưng khâu khác làm xấu, chẳng bao giờ có hiệu quả cuối cùng.

- Vậy đã có sáng kiến nào gọi là đưa doanh nghiệp thoát cảnh nước sôi lửa bỏng chưa ?

" Nước sôi lửa bỏng " thì chưa vì ... bọn mình cũng da cũng thịt con người bình thường mà (cười). Nhưng cứu Công ty thoát nguy cơ ngưng sản xuất, thua lỗ thì có. Còn nhớ thập niên 70 , lúc ấy năng lực sản xuất của nhà máy yếu nhất là khâu cung cấp bán thành phẩm thuỷ tinh, khâu đầu của tất cả các dây chuyền. Nhà máy chỉ có 2 lò nồi, mỗi lò xếp được 7 nồi cổ vịt mà nấu tuốt cả mấy loại thuỷ tinh : phích, thổi vỏ bóng, kéo ống huỳnh quang, kéo ống chì....Sau đó cải tiến thêm được 8 nồi, rồi 10 nồi nhưng sản lượng không tăng được là bao. Các loại lò này phải dùng than mỡ Đại Đồng của Trung Quốc để có ngọn lửa dài, phải nhập gạch chịu lửa dị hình, nồi cổ vịt dị hình, ngoài Trung Quốc không mua đâu được. Có một thời tất cả những thứ đó bị cắt đột ngột. Hàng loạt sáng kiến tự chế tạo lò sinh khí gas kiểu Đức, dùng than Hòn Gai vẫn có ngọn lửa dài, tự thiết kế lò bễ nấu thuỷ tinh dùng khí gas.... Thế là, không những không phải đóng cửa nhà máy mà sản xuất còn tăng, còn phát triển hơn.

- Cải tiến mãi, chẳng lẽ máy móc chưa hoàn chỉnh hay công tác quản lý còn nhiều chỗ chưa kín?

Tất nhiên chưa thể đạt đến sự hoàn thiện, song mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ, mỗi hoàn cảnh lại cần những bước đi cụ thể riêng. Gần đây thôi, từ năm 2003, tất cả các sản phẩm của Công ty theo lịch trìnhCEPT / AFTA bị cắt giảm thuế nhập khẩu từ 40 - 50 % xuống chỉ còn 20 %,10% ... Bộ trưởng Bộ Công nghiệp ra chỉ thị các doanh nghiệp phải có chương trình giảm giá thành để tăng sức cạnh tranh. Thế nhưng, như anh đã thấy,năm 2003 và đặc biệt đầu năm 2004 tất cả các loại vật tư nhựa, thép, kim loại màu, dầu FO, gas là các vật tư chính của công ty đều tăng đột biến. Chúng tôi đã nêu ra mục tiêu: Trong 2 năm ( 2003 - 2004 ) tất cả các khâu phải giảm giá thành công xưởng xuống 10% so với thực tế thực hiện 2002. Khâu lò nấu thuỷ tinh, lượng dầu, gas, điện nước, lương công nhân là cố định , nếu tăng lượng sản phẩm hợp cách trong ngày lên 10 - 20 % thì các chi phí đó trên một đơn vị sản phẩm sẽ giảm. ở dây chuyền sơn, sấy thiết bị chiếu sáng cũng thế, cải tiến thao tác để sơn phun chệch ra ngoài sản phẩm ít đi, tận dụng tối đa công suất lò sấy cũng giảm được sơn tĩnh điện, giảm được gas để bù vào giá thép tăng. Vì thế vừa qua nhiều cơ sở ngừng hoặc giảm sản xuất do giá nhựa, giá thép tăng, chúng tôi thì tăng được sản lượng sản xuất, sản lượng tiêu thụ và tăng được xuất khẩu. Hơn nữa, Rạng Đông không tăng giá bán, còn góp phần ổn định giá cả thị trường mà hiện nay đang là vấn đề nóng của cả nước.

- Là người lãnh đạo một tập thể với vô vàn sáng kiến, vô vàn cải tiến chắc hẳn ông cũng đóng góp không ít, ông có thể nói về sáng kiến hay cải tiến của bản thân không ? Ông đã được thưởng về sáng kiến bao giờ chưa ?

Tôi chưa viết bản đăng ký sáng kiến nào. Là Bí thư Đảng uỷ kiêm Giám đốc Công ty, tôi có trách nhiệm cùng Ban chấp hành Đảng bộ xây dựng môi trường, cùng Ban Giám đốc và đội ngũ cán bộ của Công ty tổ chức phong trào thi đua để mọi CBCNVC Công ty yên tâm, phấn khởi và tự giác lao động sáng tạo làm lợi cho Nhà nước, cho Công ty và cho chính bản thân và gia đình mình thôi.

- Liên tục cải tiến, liệu chương trình cổ phần hoá mà Công ty đang thực hiện tới đây có phải là một bước cải tiến mạnh và mới không ?

Tôi tin chắc sẽ là một bước ngoặt mới và chắc chắn sẽ có những thành quả mới, nhưng phải làm đúng 5 quan điểm nguyên tắc của NQTƯ 3 và đảm bảo 3 mục tiêu cổ phần hoá DNNN của Nghị định 64 của Chính phủ .

- Ông nghĩ gì khi việc tiến hành cổ phần hoá ở nhiều DN hiện nay, người làm lâu năm được mua nhiều cổ phiếu thì sớm về hưu. Người mới, được mua ít, lại là người trực tiếp làm việc, ít phần thì ít trách nhiệm. Cổ phần là thế, vậy động lực ở đâu để khuyến khích những người mới, trẻ tuổi cống hiến cho nhà, cho nước?

Ở Công ty Bóng đèn Phích nước Rạng Đông nhiều năm nay làm ăn khá, số tiền thưỏng và tiền nhàn rỗi CBCNVC cho Công ty vay ngang giá trị vốn Nhà nước tại doanh nghiêp, mua hết cổ phần ưu đãi, mua hết cổ phần giá sàn mới chỉ hết 1 phần 3 số tiền CNVC có thôi. Ngoài ra, thực hiện chương trình HĐH chuẩn bị hội nhập, máy móc phần lớn là tự động hoá. Các đồng chí công nhân lâu năm nay mắt mũi đã kém, không còn giữ vị trí điều khiển các thiết bị hiện đại được nữa mà dần dần sẽ sớm đến tuổi nghỉ hưu. Nếu đơn giản bán cổ phần giá sàn theo tỷ lệ cổ phần ưu đãi, thì ai lâu năm sẽ được mua nhiều cổ phần, giám đốc và cán bộ lớn tuổi được mua nhiều nhất. Công nhân ai cũng muốn được mua nhiều cổ phần. Song chúng tôi đã không làm thế, người lâu năm được mua nhiều cổ phần ưu đãi rồi, lại được mua giá rẻ rồi. Cổ phần giá sàn phải ưu tiên cho số kỹ sư, cao đẳng, công nhân kỹ thuật trẻ... những người đang giữ những vị trí chủ chốt của các dây chuyền hiện đại, những người sẽ quyết định tương lai lâu dài của Công ty. Muốn thế phải giải thích, phải vận động và Đại hội CNVC Công ty đã biểu quyết nhất trí rồi. Tất nhiên còn nhiều việc phải tiếp tục giải quyết lắm mới thực sự biến cổ phần hoá trở thành một động lực mới được.

Một tập thể gần 2.000 người, mỗi năm vài chục, có khi cả trăm sáng kiến cải tiến kỹ thuật. ấy vậy mà ông giám đốc lại chưa đăng ký được một sáng kiến nào, nhất nhất chỉ do anh em làm. Thời bao cấp, rồi mấy năm đổi mới, Rạng Đông vẫn là cái nôi của những đôi bàn tay vàng, nôi của sáng kiến, cả về kỹ thuật lẫn kinh tế. Tất nhiên chẳng có gì là vô tận, nhưng với giải pháp cho cổ phần hoá mà Rạng Đông đang làm rõ ràng sẽ lại có một lớp kế tiếp những người trẻ tuổi, năng động và trình độ. Họ sẽ kế bước lớp người đi trước một cách xứng đáng.

Đặng Hào