Tôi chưa được biết đến kinh nghiệm của các nước trong việc xây dựng một luật hay Bộ luật Thương mại với cách tiếp cận rộng giống của Ban soạn thảo, tuy nhiên theo tôi hiểu Công ước Viên 1980 về mua bán hàng hoá quốc tế mà VN đang muốn tham gia không có cách tiếp cận này, và thậm chí còn loại trừ khả năng áp dụng Công ước đối với các hợp đồng dịch vụ, pháp luật của Hoa Kỳ (Điều 2 UCC) cũng có cách tiếp cận rõ ràng là chỉ điều chỉnh giao dịch hàng hoá (nếu có dịch vụ đi kèm thì chỉ là thứ yếu). Do đó, tôi không cảm thấy thuyết phục về các lập luận của kinh nghiệm nước ngoài hay quốc tế về việc phải mở rộng phạm vi điều chỉnh LTM cho phù hợp với điều ước quốc tế và thông lệ quốc tế.

Có lẽ lý do có thể là hợp lý, nếu Ban soạn thảo muốn dựa vào các yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế là Ban soạn thảo trình bày do yêu cầu sửa đổi pháp luật phục vụ gia nhập WTO không cho phép có cách tiếp cận sửa từng văn bản pháp luật thì cần ban hành luật với phạm vi rộng tối đa? Xét thực tiễn lập pháp và thi hành pháp luật của chúng ta thì một cảm giác là do năng lực hạn chế của chúng ta nên đạo luật càng lớn càng khó đi vào cuộc sống. Ban soạn thảo cũng nên xem lại tính hiệu quả và khả thi của cách tiếp cận rộng cho LTM. Một vấn đề mà Dự thảo 8 đem lại do cách tiếp cận rộng này mà sẽ rất khó xử lý trong quá trình thi hành: những khái niệm về luật chung và luật chuyên ngành và thứ tự ưu tiên áp dụng chúng (Điều 3). Về vấn đề này thì đã có những học thuyết, lý luận và nghiên cứu chuyên sâu, nhưng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật không quy định các vấn đề này và chỉ thừa nhận hiệu lực ưu tiên áp dụng các văn bản quy phạm pháp luật theo một trật tự nhất định. Liệu LTM có đi khác Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hay không, nhất là khi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật này được gọi chung là "Luật về làm luật"? Theo tôi ngay cả đi theo lập luận của Ban soạn thảo về luật chung và luật chuyên ngành thì cũng phải thừa nhận về giá trị pháp lý của văn bản quy phạm pháp luật và thứ tự ưu tiên áp dụng chúng thì luật về làm luật có giá trị ưu tiên áp dụng hơn LTM. Thế nhưng nếu đi theo quy định của Điều 80.3 của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì có thể lập luận là với việc ban hành LTM Quốc hội đã cho phép ưu tiên áp dụng văn bản được ban hành sau là LTM. Tuy nhiên, tôi không muốn đi sâu vào phân tích vấn đề hết sức phức tạp này nhưng chỉ xin nêu là Ban soạn thảo đang sử dụng một cách tiếp cận hoàn toàn khác với cách tiếp cận của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ngay cả vấn đề đơn giản về tiêu chí phân loại luật nào là chung và luật nào là chuyên ngành về vấn đề gì thì Dự thảo cũng không đưa ra được thì khó có thể bảo đảm là Dự thảo sẽ không có trục trặc khi thi hành.

Cách tiếp cận này của Ban soạn thảo đem lại bài toán đố cho các cơ quan áp dụng pháp luật và các đối tượng được điều chỉnh là khi nào thì áp dụng văn bản nào: một vấn đề mà các nhà lập pháp VN rất không mong muốn, nhất là sau khi có sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật yêu cầu văn bản khi được ban hành phải nêu rõ văn bản không còn hiệu lực, ít nhất là trong lĩnh vực liên quan.

(Còn tiếp)