Hơn một tháng nay, cứ vài ngày là bà Thuý lại tới điểm đặt máy rút tiền tự động ở gần nhà bà. Bà đến không chỉ để kiểm tra tài khoản cá nhân, hay kiểm tra số tiền anh con cả trong miền Nam gửi biếu bằng chuyển khoản, mà hơn thế, bà Thuý đang sử dụng thẻ ATM để nhận và chi tiêu lương hưu của mình. Nói chính xác thì bà Thuý là một trong hơn 2.000 "cụ" hưu trí khác ở Hải Phòng đang được sử dụng chương trình thí điểm trả lương hưu qua thẻ ATM.

Xuống xe, bà Thuý đi thẳng đến hai chiếc máy rút tiền tự động đặt tại trụ sở AGRIBANK Hải Phòng. Cười rất tươi, bà nhắc chúng tôi... quay mặt ra chỗ khác để bà còn nhập mật khẩu! "Đã là mật khẩu thì không thể cho người khác biết, cô cậu nghĩ người già chúng tôi không biết dùng thẻ đấy phỏng ?" - bà nói. Số tiền hôm nay bà Thuý rút chỉ là... 50.000 VND, đủ cho 2 ngày đi chợ. Nắm chặt đồng bạc 50.000 VND trong tay, bà quay ra "chọc quê" chúng tôi: "Cô, cậu hẳn chưa biết thế nào là trả lương bằng thẻ tín dụng (ATM) như phó thường dân chúng tôi?"

Tiện và... thích!

Thực ra thì bà Thuý đã biết về thẻ ATM từ lâu. Bà kể với chúng tôi rằng dạo vào Nam thăm anh con cả, bà đã rất... "ấn tượng" khi được giới thiệu về thẻ ATM. Nửa tháng sống cùng gia đình con trai càng làm bà hiểu những lợi thế của chiếc thẻ "bé xíu" này đem lại.

Bà hể hả truyền “kinh nghiệm”:

- Này nhé, chỉ cần cầm thẻ với chút tiền lẻ trong túi là có thể yên tâm đi từ Nam ra Bắc. Với đàn ông con trai, có chiếc thẻ trong túi là có thể... nhậu vô tư ! Say sưa đến mất cả ví lẫn thẻ thì cũng chẳng sợ mất tiền vì "nhặt được cũng bằng không... Đấy là lợi thế mà những người quen tích trữ tiền mặt có nằm mơ cũng chẳng thấy. Chẳng thế mà con dâu tôi nhiệt liệt khuyến khích chồng nó xài thẻ ATM".

Ra Bắc, bà đã định bụng động viên ông nhà cùng đi làm cho kỳ được mỗi người một chiếc thẻ ATM. Vừa hay phường mở đợt thí điểm trả lương hưu qua thẻ ATM. Thế là bà cùng ông, rủ thêm một "đội hưu trí" nữa đăng ký ngay đợt đầu. Kết quả dùng thẻ là "miễn chê". Không còn cảnh ngóng lương hưu. Lương lại được trả vào tài khoản rất đúng hạn, không thiếu một đồng. Bởi vậy sẽ không còn cần ý tứ đứng chờ, rồi nhắc khéo ông phát lương hưu trả nốt mấy đồng lương lẻ. Mà, đằng nào thì ông phát lương hưu cũng sẽ lấy mấy đồng lương lẻ ấy của mỗi người. Góp của nhiều người mà thành một món gọi là thù lao cho việc nhận và phát hộ lương hưu. Món thù lao ấy cũng rất ít, nhưng cả người nhận lương, cả người nhận thù lao ấy đều thấy bất tiện quá thể. Già cả rồi mà nhặt của nhau từng đồng một thì còn gọi gì là thể diện nữa?

ATM phần nào xoá đi nỗi khó chịu khi phải chờ đợi, phải "xin" lĩnh lương của... chính mình mà những người về hưu đang phải chịu đựng. Nói như một "cụ" thì những chiếc thẻ ATM đã góp phần nâng cao phẩm giá của con người nói chung và những người nghỉ hưu nói riêng! Đó là sự thắng lợi "về tinh thần" mà thẻ ATM đem lại. Có thẻ rồi, chỉ sau thời gian ngắn, những người sử dụng sẽ biến nó thành "két tiền, thủ quỹ riêng" theo đúng nghĩa. Khỏi phải nơm nớp lo mất tiền, mỗi khi cần thì ra máy rút tiền, rút vài chục, vài trăm nghìn là đủ. Đó là lợi ích thứ hai, lợi ích thiết thực nhất của thẻ ATM.

Khó, nhưng đỡ lo!

Trên bình diện... thế giới, chuyện dùng thẻ ATM để nhận lương và giao dịch đã "xưa như diễm". Nhưng ở "ta", thẻ ATM lại là chuyện khá... mới. Dù trên thực tế thì nó cũng đã xuất hiện được vài năm. Bởi thế, theo một lãnh đạo ngành BHXH Hải Phòng, thì trước khi thực hiện thí điểm trả lương hưu qua tài khoản thẻ ATM, ngành BHXH cũng phải "đau đầu" trong đào tạo kỹ năng, quy định sử dụng thẻ cho chính cán bộ của mình. Còn sau khi áp dụng, thì lại "nhức óc" với việc phổ biến "công nghệ mới" tới các "cụ". Chưa cần bàn tới tâm lý "sợ thẻ" của không ít cụ, thì chỉ nội việc vận động các cụ từ bỏ thói quen nhận "tiền tươi, thóc thật" đã thực sự là khó khăn chẳng hề nhỏ với cán bộ BHXH.

Để dẫîn chứng, một cán bộ BHXH kể: Nhiều cụ nhận thẻ, sau đó cứ vài ngày lại ghé qua hỏi lại cách sử dụng. Một cụ hỏi thì được, chứ 10 cụ hỏi một ngày thì đúng là... tai hoạ! Vậy nên, dù cán bộ BHXH nhiệt tình, thật thà đến mấy, thì cũng sẽ có cụ đề nghị... trả lại thẻ. Và cũng lại có cụ rất vô tư đề nghị: "Anh nhập rồi nhớ hộ bác cái mật mã (mật khẩu của thẻ ATM) này. Lần sau anh cứ thế hộ bác, chứ bác thì... chịu!".

Từ ngày các cụ nhận lương bằng thẻ, cán bộ BHXH không còn lo ngay ngáy những ngày sắp phát lương. Bởi khi ấy, có ngày họ nhận về cả trăm tỷ VND tiền mặt để trả lương hưu. Anh Vũ Hồng Sơn - Phó Giám đốc BHXH Hải Phòng thở phào: "Ngày trước, cứ mỗi lần anh em nhận tiền về chia cho các địa điểm phát lương hưu là lo lắm. Chuông điện thoại reo hơi khuya một chút là đã hết hồn. Chỉ sợ đầu dây bên kia báo điểm này, điểm kia 5, 7 triệu tiền mặt đã không cánh mà bay... Giờ, tiền được chuyển khoản rồi, mất đi đâu được chứ!".

Nhưng cũng có những chuyện khác phải mất thời gian hơn. Chẳng hạn, ngày trước, cứ giờ ấy, ngày ấy cán bộ BHXH tới phường là các cụ đã tề tựu đông đủ. Nay, các "cụ" rút tiền rải rác, phân tán khiến việc chọn ngày để tập trung các cụ, phổ biến các quy định, chính sách mới nhất liên quan đến BHXH cũng hoá khó khăn. Chỉ còn biết trông chờ vào dịp hết 6 tháng các cụ các bác tập trung lên ngân hàng đăng ký lại chữ ký theo quy định để mà phổ biến. Nhưng mình bận thêm chút để các cụ nhàn hơn thì cũng đáng để mà làm. "Dù sao thì các cụ cũng phải được hưởng những ích lợi mà xã hội đem lại" - anh cán bộ BHXH nói. Còn anh Sơn thì tổng kết đầy... khí thế: "Khó thật! Nhưng sắp gia nhập WTO rồi, thẻ hoá là xu hướng tương lai, trước sau gì chẳng phải học, biết trước là hơn, nhỉ?".

Chờ thời...

Những chiếc thẻ ATM đã làm nên một cuộc "cách mạng" nho nhỏ và thanh bình với cuộc sống của những người về hưu. Nói không ngoa, ATM đã đặt dấu chấm hết cho thể thức phát lương hưu bằng tiền mặt - thể thức bị các "cụ" xếp vào diện "tàn dư" của thời bao cấp.

Bắt đầu, từ tháng 6/2006, những người nghỉ hưu tại Hải Phòng đã chính thức nhận lương hưu từ thẻ ATM. Thống kê từ Hội nghị sơ kết thí điểm thực hiện trả lương qua thẻ ATM trên địa bàn quận Ngô Quyền (Hải Phòng) cho thấy: đã có thêm hơn 500 người tự nguyện tham gia làm thẻ (cả Hải Phòng là trên 2.000 người). Nếu trung bình 1 người sử dụng dịch vụ này có số dư trong tài khoản là 1,2 triệu VND, thì với 1.000 người dùng thẻ ngân hàng có thể tận dụng được 1,2 tỷ VND. Nhìn rộng ra, hiện Hải Phòng có khoảng 98.000 người nhận lương hưu, nếu tất cả cùng sử dụng thẻ ATM thì số dư tài khoản trong ngân hàng quả là khổng lồ. Còn nếu loại hình trả lương này mở rộng ra cả nước thì con số đó sẽ còn lớn hơn nữa. Bởi thế, rõ ràng sự đầu tư của các ngân hàng cho hình thức trả lương qua thẻ ATM này có thể xem như đầu tư cho tương lai.

Nhưng khó khăn trước mắt lại là số lượng các điểm rút tiền còn ít. Để đảm bảo cho việc lĩnh lương hưu được thuận tiện, Ngân hàng NN- PTNT và Ngân hàng ĐTPT - hai ngân hàng đang phối hợp cùng BHXH trả lương qua thẻ - đã phải đầu tư lắp đặt thêm 10-20 máy rút tiền tự động tại Hải Phòng. Hiện, số lượng thẻ đăng ký chưa lớn, tâm lý các cụ hưu trí lại muốn rút một lần, rút hết nên tiền dư trong tài khoản không nhiều. Dù sao thì các ngân hàng đang chịu lùi một bước khi miễn các lệ phí liên quan tới làm thẻ trong thời gian thử nghiệm,... Anh Nguyễn Bá Ngọc - Phó Phòng Kế hoạch - Kinh doanh, Ngân hàng NN-PTNT Hải Phòng cho biết: "Đây chính là một lợi thế cạnh tranh của các ngân hàng trong tương lai. Hiện tại, chúng tôi chưa có lãi. Nhưng khi thẻ ATM "phổ cập", người hưu trí chính là đối tượng tiềm năng nhất trong việc để khoản dư lớn và thường xuyên trong tài khoản. Và đó là điều các ngân hàng mong muốn".

Còn nữa, điều bất tiện nho nhỏ là chẳng phải ai cũng ở gần hay biết rõ các địa điểm đặt máy rút tiền của ngân hàng cấp thẻ. Vậy nên, thuận tiện nhất các máy rút tiền tự động được đặt tại... UB phường chẳng hạn. Và, thủ tục cấp lại thẻ bị mất nên đơn giản hơn, bởi thẻ ATM không dễ nhận diện... như tiền. Về, lâu dài, các biện pháp bảo mật, đề phòng trộm mật khẩu tại các máy rút tiền cũng là điều các ngân hàng phải chuẩn bị trước. Bởi vì sự tiện lợi, an toàn của thẻ ATM đem lại sẽ chẳng là gì nếu tài sản của người sử dụng không được an toàn tuyệt đối!