Chuyện về ăn mày đã xưa... như trái đất, thế nhưng "ăn mày trên biển" thì chỉ có ở Hạ Long - khi mà nền “công nghiệp không khói” trên biển tại vịnh này phát triển. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường du lịch và làm mất đi vẻ thơ mộng vốn có của một di sản nổi tiếng thế giới.

Một buổi sáng trên phà Bãi Cháy, chúng tôi bắt gặp những đứa trẻ ăn mày đang sửa soạn cho một ngày đi xin. Nụ cười của những đứa trẻ thật ngây thơ nhưng rồi nụ cười đó nhanh chóng nhường chỗ cho những toan tính của người lớn. Cha mẹ chúng đã nhẫn tâm đẩy con cái vào con đường mưu sinh quá sớm.

Du thuyền cũng không thoát

Du thuyền của chúng tôi vừa cập bến bên mạn phía Nam động Thiên Cung, du khách trong và ngoài nước đang trầm trồ nghe hướng dẫn viên giới thiệu về danh lam đệ nhất vịnh Hạ Long thì phía xa xa một chiếc thuyền nan dạt đến gấp gáp. Trên chiếc thuyền rách nát ấy vài ba đứa trẻ với dáng vẻ rách rưới cúm núm giơ cái bát mẻ cầu xin:

- Con lạy ông bà làm ơn, làm phước cho con ít tiền để ăn cơm và nuôi mẹ ốm...?

Cứ như thế, họ chìa những cái bát mẻ ra. Những đồng tiền lẻ được thả vào bát. Nhưng, khi thấy khách du lịch nước ngoài thì tất thảy đều “Hello”!

Cũng thật lạ, người cho thì họ cảm ơn, còn không thì họ theo bám dai như đỉa đói. Có nhiều vị khách, cả khách trong và ngoài nước bị đeo bám đến khó chịu, vì vậy, cách tốt nhất là móc túi cho được việc. Thế nhưng, đằng sau vài đồng bạc lẻ đó là cảm mỹ về khu danh thắng vịnh Hạ Long đã để lại cái nhìn không tốt về khu du lịch nổi tiếng trong và ngoài nước này.

Được biết, ăn mày trên biển Hạ Long hoạt động rộng khắp. Bất kỳ nơi nào có động, đảo hay khách sạn, nhà hàng - những nơi có sự xuất hiện khách du lịch là họ hoạt động. Kéo dài từ cầu Bãi Cháy đến tận các bè ke trong bờ, thuyền của dân ăn mày trên biển ra tận hàng ngàn hòn đảo lớn nhỏ và thậm chí cả khu Tuần Châu. Theo một số bảo vệ và nhân viên phục vụ, để tiếp cận được nơi khách du lịch đi lại, dân ăn mày đã cải trang qua nơi soát vé, sau đó cởi bỏ quần áo sạch sẽ và mặc áo rách rưới vào để hành nghề. Ăn mày ở vịnh Hạ Long được chia làm hai loại, thứ nhất là người nhà của những người trong BQL danh lam; thứ hai là những người "ăn bám", trà trộn vào khách hoặc trốn vào các ngõ ngách để... hành nghề.

Bà Tâm - 57 tuổi, nhà ở mỏ than Hòn Gai, trước kia chuyên làm nghề mót than nhưng vẫn đói ăn quanh năm. Thế rồi cách đây hơn chục năm, bà đã cùng con cháu kéo ra khu du lịch hành nghề tự do như bán đồ lưu niệm, hàng rong. Nhưng rồi của khó người khôn, thấy kiếm được nên nhiều người đổ xô đi làm, khiến cho việc kiếm ăn ngày càng khó. Cái khó ló cái khôn, bà nghĩ ra cách học theo người ăn mày trên Hà Nội để ra ven biển hành nghề. Kể từ đó, cháu chắt của bà cứ lớn chừng vài ba tuổi là bỏ sách bỏ trường để khoác lên mình... bị gậy. Những người hàng xóm của bà Tâm thấy bà... đổi đời cũng rục rịch cho con cháu sắm đồ đi theo.

Rồi, có kẻ nghĩ ra kế sắm thuyền nan để bám theo khách. Những người dân bản địa đã bỏ tiền ra sắm thuyền bè, do người lớn cầm chèo chỉ đạo con cái xoèâ tay ăn xin. Được biết, cứ sáng sớm, người lớn đem quần áo rách, bát sứt... ra để tấp lên người bọn trẻ, cho chúng vào vai giả nghèo, giả khổ. Còn những trẻ em từ các địa phương như Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Thanh Hoá... dạt về kiếm sống thì trà trộn trên các du thuyền.

Bảo kê...

Tiếp xúc với các em, tôi được biết thêm, những ngày gần đây, nhiều em nhỏ còn phải chịu cảnh một số “đầu gấu” địa phương trấn lột. Nếu muốn ăn mày trên biển, bọn trẻ phải nộp "thuế đồng cỏ" mới mong không bị đánh. Em Vân - quê ở Vinh ra được 3 tháng cho biết, em ra đây kiếm sống nuôi ông bà do cha mẹ mất sớm. Ngày may mắn kiếm được khoảng 3 - 4 mươi ngàn thì bị "lột" mất hơn nửa số đó.

Cũng theo điều tra của chúng tôi, từ đầu năm đến nay, nhất là vào dịp những ngày đầu hè đã xuất hiện những đường dây "bảo kê" ăn mày trên vịnh Hạ Long. Bọn bảo kê ăn mày này là người bản địa, không nghề nghiệp, thậm chí là những con nghiện ma tuý thâm niên đã tìm cách dụ dỗ và thậm chí cưỡng ép các em bé quy tụ lại "dưới trướng" để chúng quản lý theo một đường dây ngầm rất chặt chẽ. Buổi sáng, chúng xua các em đi tứ xứ hành nghề, buổi chiều tập trung bọn trẻ lại để "móc" túi các em. Nếu em nào cất bớt sẽ bị bọn chúng đánh đoạt hết tiền bạc và đuổi đi. Mỗi tháng chúng chỉ cho một đến hai trăm nghìn gửi về cho gia đình. Theo phản ánh của các em, đến ăn còn không đủ no chứ nói gì đến... gửi tiền về nhà.

Điều đáng lo ngại là một số tên "bảo kê ăn mày" này đã đầu tư tiền vào sắm thuyền thúng, hoặc loại thuyền chỉ hai, ba người đi. Còn công đoạn tuyển chọn "nhân viên" ăn mày thì có lẽ là... khủng khiếp hơn nhiều. Bọn chúng đã cho người về các tỉnh, thành bỏ tiền ra thuê các em với lời hứa trả lương cao. Nhiều bậc cha mẹ đã tin tưởng và giao con em mình cho chúng mà không biết rằng mình "giao trứng cho ác". Thực tế, rất nhiều em sau khi "làm công" cho chúng nơi đầu đường góc vịnh khi trở về với vòng tay cha mẹ đã trở thành thân tàn ma dại. Em Du - 5 tuổi, quê ở Hải Dương xuống vịnh Hạ Long được một thời gian, không chịu được sự cực khổ nên đã trốn bọn bảo kê để trở về nhà. Nhưng rồi cách đây hơn tháng, cha mẹ em xuống phà Cẩm Phả tìm tung tích, nhưng không tìm được Du. Không biết em đang lưu lạc nơi nào, còn sống hay đã chết?

Việc cần làm ngay

Vịnh Hạ Long - nơi tạo hoá đặt sẵn những nhũ đá ngoạn mục, khí hậu thanh khiết, là đặc ân trời ban cho con người và ngành du lịch Việt Nam. Nhưng gần đây, nạn ăn mày lộng hành cả trên bờ và trên biển đã làm mất mỹ cảm của du khách bốn phương...

Hiện tượng ăn mày trên biển đang đẩy bao nhiêu số phận bé thơ đang cơm no áo ấm, đang được học hành bị đẩy ra mặt biển mênh mông để hành nghề ăn mày cực nhọc. Nhưng vấn đề chính lại thuộc về người lớn. Các bậc cha mẹ đừng vì những cái lợi trên miệng lưới kẻ xấu mà đẩy những đứa con dứt ruột của mình vào cạm bẫy trên vịnh. Thực tế đã rất nhiều vụ tai nạn tàu thuyền đến với các em nhỏ. Nhất là khi có sóng to gió lớn, liệu các em có đủ sức chống đỡ?

Vấn đề đau lòng hơn là những nhiễu nhương do nạn ăn mày đang bùng phát rầm rộ, gây mất an ninh trật tự, mất mỹ quan nơi khách du lịch trong và ngoài nước tham quan. Xưa nay, nạn ăn mày hoành hành khắp nơi, nhất là những nơi di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh... đã bị lên án rất nhiều. Đặc biệt là hình thức ăn mày trên biển Hạ Long đang tạo ra rất nhiều dư luận xấu.

Từ đầu năm đến nay rất nhiều khách du lịch đã ngao ngán với sự quấy nhiễu của những người ăn mày. Không những vậy, nạn ăn mày trá hình như: móc túi, xin đểu khách du lịch đang để lại những ấn tượng xấu trong lòng du khách. Thế nhưng, đến nay vẫn chưa có cơ quan chức năng nào ra tay dẹp nạn ăn mày trên biển này. Nên chăng, các nhà chức trách địa phương cần nhanh chóng vào cuộc để trả lại mỹ quan cho khu du lịch Hạ Long, làm đẹp lòng khách đến, vừa lòng khách đi!