Tròn 1 năm kể từ khi quả đồi nằm trên địa phận 2 thôn Tả Phìn, Tả Cồ Ván xã Hố Quáng Phìn (Đồng Văn - Hà Giang) được phát hiện có quặng thiếc và một số người nhảy vào khai thác trái phép. Đến nay tình hình vẫn còn nhiều phức tạp, bất chấp những nỗ lực giải quyết của chính quyền huyện. Hậu quả là khắp vùng đồi bị đào bới tan hoang, những nương ngô đang trổ bông bị lật tung gốc để tìm quặng, sườn đồi nham nhở những hố đất do dân đào quặng lậu gây ra.

Sau nhiều nỗ lực giải tán, ngăn chặn dòng người từ khắp các địa phương đổ về bãi quặng ở Hố Quáng Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, để khai thác trái phép không thành, ngày 16/7/2007 UBND huyện đã thành lập BCĐ, huy động toàn lực nhằm ngăn chặn hoạt động khai thác, vận chuyển, tàng trữ quặng trái phép.

Chính quyền ra tay

Khác với những lần ra quân trước thường chỉ tiến hành trong thời gian ngắn, lần này các tổ sẽ cắm chốt dài ngày trên bãi với quyết tâm ngăn chặn bằng được tình trạng khai thác quặng trái phép. Và ngày 22/7, 6 tổ công tác đã hành quân lên khu vực bãi quặng cắm chốt, dựng lán trại. Ngay khi đến nơi, các tổ công tác đã triển khai lực lượng tại vị trí đã được phân công, đồng thời tuyên truyền, vận động người dân tự giải tán khỏi nơi đang diễn ra hoạt động khai thác quặng trái phép, vận động nhân dân sở tại không được giúp đỡ các đối tượng nơi khác đến khai thác quặng, kiểm tra công tác tạm trú tạm vắng trên địa bàn... Theo thông báo nhanh, sau 5 ngày ra quân tổng lực, các tổ công tác đã tiến hành truy quét, tịch thu dụng cụ, phá hủy lều, trại, đánh sập hầm khai thác và kiểm soát được tình hình. Thế nhưng, đây chỉ là bề nổi còn thực tế việc kiểm soát tình hình tại khu vực bãi quặng cũng hết sức khó khăn, nhất là vào ban đêm.

Được biết, đầu tháng 3 vừa qua, huyện đã điều tổ công tác gồm 17 người lên bãi quặng dựng 3 lán tại 2 nơi và đánh sập nhiều hầm khiến các đối tượng khai thác trái phép phải rút lui khỏi bãi. ở trên bãi được vài ngày, nhận thấy tình hình đang dần ổn định tổ công tác rút về, chỉ để mấy người chốt chặn trên đường vào xã Vần Chải, Sủng Trái và Hố Quáng Phìn. Nhưng các tổ chốt chặn đã không ngăn được dòng người kéo về bãi quặng mỗi ngày một đông. Trước diễn biến ngày càng phức tạp, huyện lại tăng cường tổ công tác mới gồm 14 người. Trong đó, 10 người được giao nhiệm vụ chốt tại 2 lán trên khu vực khai thác, 4 người còn lại chia làm 2 tổ chốt chặn trên đường vào khu vực khai thác.

Dân vẫn cứ khai thác

Để nắm bắt những động thái mới, chúng tôi đã lên đường vào Hố Quáng Phìn. Những hình ảnh đầu đầu tiên chúng tôi bắt vẫn là dòng người “tay xách, nách mang” các loại dụng cụ phục vụ việc khai thác quặng ùn ùn kéo về Hố Quáng Phìn. Nhưng chỉ có điều, khi tiến sát khu vực có quặng, dòng người này không chạy thẳng lên bãi, họ thận trọng hơn, nấp vào nương ngô chờ đợi. Đợi khi các thành viên tổ công tác nghỉ trưa, họ liền nhào lên khu vực có quặng xúc vội từng thỏi đất cho vào bao tải và gùi ra ngoài. Khi đêm xuống, việc kiểm soát tình hình của các tổ công tác gặp rất nhiều khó khăn nhưng lại là thời điểm lý tưởng của những người đào quặng lậu. Cả một vùng đồi rộng khoảng 150 ha tối như bưng, địa hình hiểm trở, trong khi đó lực lượng tại các tổ chỉ có vài người nên không thể kiểm soát được. Trong ngày đầu ra quân, các tổ công tác đã gặp phải sự phản kháng quyết liệt. Thậm chí, đêm đầu dựng lán, nhiều đối tượng đã ném đá vào lán trại của tổ công tác và cán bộ đi tuần. Do ban ngày các tổ công tác làm quyết liệt nên những người khai thác quặng đã chuyển thời gian hoạt động về đêm. Thay vì việc đào đất và đãi quặng ngay trong khu vực khai thác, mục tiêu hiện tại của những người đào quặng trái phép là lấy được nhiều đất, gùi thật nhanh ra ngoài bãi, tập kết ở một vị trí sau đó mới đãi đất để lấy quặng. Hiện giá 1 kg quặng thiếc do các đầu nậu thu mua tại bãi lên tới 100.000 đồng. Trong khi đó, bình quân 1 người có thể đãi được 1 kg quặng/ngày. Vì vậy, thu nhập từ 1 ngày khai thác quặng trái phép gấp hàng chục lần lên trồng ngô, lúa. Các cán bộ Chi cục Hải quan Phó Bảng khẳng định: Hàng ngày có từng đoàn người gùi quặng theo các lối mòn sang bên kia biên giới bán...

Qua 2 đợt ra quân, lực lượng chức năng đã thu giữ 24 xe máy tham gia vận chuyển quặng, đất nghi nhiễm quặng, tịch thu 13.000 kg đất nhiễm quặng. Tuy nhiên, các biện pháp đó vẫn không thể ngăn cản được dòng người đào quặng lậu. Vì vậy, trong đợt ra quân mới đây nhất, lực lượng huy động hùng hậu hơn gồm Công an, Quân sự, dân quân tự vệ và các tổ chức đoàn thể của xã Hố Quáng Phìn, thời gian cắm chốt tại khu vực khai thác của các tổ công tác khoảng 2 tháng. Với biện pháp chỉ đạo quyết liệt, tình trạng khai thác quặng trái phép đã tạm lắng xuống nhưng không biết điều này sẽ duy trì được bao lâu? Và liệu khi lực lượng chức năng rút về sẽ ra sao?

Cần những giải pháp tối ưu

Việc huy động lực lượng chức năng canh trên bãi quặng chỉ là giải pháp tạm thời, về lâu dài cần có giải pháp tối ưu hơn. Được biết khu vực đang diễn ra hoạt động khai thác quặng trái phép đã được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định giao mỏ cho Cty TNHH Giang Sơn khai thác. Thế nhưng, phía Cty chưa hoàn thiện các thủ tục trình Bộ TN-MT. Vì vậy, việc quản lý mỏ hiện tại vẫn hoàn toàn trông chờ vào lực lượng chức năng.

Đây thực sự là bài toán khó, không dễ gì đưa ra lời giải của Đồng Văn!