Dự thảo Luật phòng, chống tham nhũng đã dành từ Điều 6 đến Điều 11 quy định về trách nhiệm, quyền hạn của cơ quan, tổ chức và công dân trong phòng, chống tham nhũng, và Điều 12 quy định về các hành vi nghiêm cấm. Quy định trong các điều khoản nêu trên về cơ bản là hợp lí. Tuy nhiên, để minh bạch và triệt để hơn, có những vấn đề sau đây cần nghiên cứu, bổ sung, sửa đổi.
Một là, tiết c khoản 2 Điều 6 quy định về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền như sau: "Chịu trách nhiệm về việc để xảy ra tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị mà mình quản lí". Câu hỏi được đặt ra ở đây là: người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị có xảy ra tham nhũng sẽ chịu trách nhiệm như thế nào? Ở nhiều nước, khi cơ quan nào đó xảy ra tham nhũng nghiêm trọng, người đứng đầu tổ chức đó thường xin từ chức. Song, văn hoá từ chức chưa hình thành ở nước ta. Các vị quan chức trong các cơ quan, tổ chức ấy thường im lặng hoặc "kiểm điểm, rút kinh nghiệm" và vẫn “yên vị”. Đây chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng, cuộc đấu tranh chống tham nhũng của ta trong những năm qua đã không mang lại kết quả mong muốn. Vì vậy, xin đề nghị sửa lại tiết c khoản 2 Điều 6 như sau: "Tự kiểm điểm và từ chức hoặc chấp hành nghiêm túc quyết định kỉ luật hành chính như đình chỉ công tác, cách chức của cơ quan có thẩm quyền hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi tham nhũng xảy ra trong cơ quan, đơn vị mình phụ trách".
Hai là, về quyền và nghĩa vụ của công dân trong phòng, chống tham nhũng, Điều 7 quy định: "Nhà nước có chính sách khuyến khích, khen thưởng người có thành tích trong việc phát hiện, tố cáo, ngăn chặn hành vi tham nhũng". Khuyến khích, khen thưởng là cần thiết song quan trọng hơn đối với người dân dám đấu tranh chống tham nhũng là những biện pháp bảo vệ họ. Bởi lẽ, đấu tranh chống tham nhũng là đấu tranh với những người có chức, có quyền. Khi quyền lực còn trong tay, kẻ tham nhũng sẵn sàng thực hiện mọi biện pháp trù dập. Vì vậy, phải có những biện pháp hiệu quả để bảo vệ người dám đấu tranh chống tham nhũng. Điều 7 cần được sửa lại như sau:
1. Công dân có quyền phát hiện, tố cáo hành vi tham nhũng; có quyền và nghĩa vụ tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng.
2. Nhà nước có trách nhiệm thực hiện các biện pháp bảo vệ mọi công dân đấu tranh chống tham nhũng; có chính sách khuyến khích, khen thưởng người có thành tích trong việc phát hiện, tố cáo, ngăn chặn hành vi tham nhũng.
3. Chính phủ quy định chi tiết các biện pháp nhằm bảo vệ mọi công dân đấu tranh chống tham nhũng.
Liên quan chặt chẽ đến việc bảo vệ mọi công dân đấu tranh chống tham nhũng là quy định về các hành vi bị nghiêm cấm. Khoản 3 Điều 12 quy định nghiêm cấm hành vi "lợi dụng việc tố cáo tham nhũng để vu cáo, vu khống cho cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân khác". Vì vậy, làm rõ thế nào là "lợi dụng việc tố cáo tham nhũng để vu cáo, vu khống cho cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân khác" là vấn đềquan trọng cần hướng dẫn chi tiết.
Ba là, về trách nhiệm của cơ quan báo chí. Điều 10 DTL quy định: "Cơ quan báo chí có trách nhiệm tham gia vào việc phòng ngừa, phát hiện và xử lí tham nhũng; khi đưa tin phải bảo đảm chính xác, trung thực, khách quan và phải chịu trách nhiệm về nội dung của thông tin đã đưa". Quy định trên đã nâng cao vai trò của cơ quan báo chí trong việc phòng, chống tham nhũng. Song, yêu cầu cơ quan báo chí tham gia xử lí tham nhũng là quá chức năng, nhiệm vụ của cơ quan này. Vì vậy, cần được sửa lại như sau: "Cơ quan báo chí có trách nhiệm tham gia vào việc phòng ngừa, phát hiện và thông tin kịp thời về việc xử lí tham nhũng; khi đưa tin phải bảo đảm chính xác, trung thực, khách quan và phải chịu trách nhiệm về nội dung của thông tin đã đưa".
Luật gia Vũ Xuân Tiền - Giám đốc Cty tư vấn VFAM VN