Sự kiện Công ty cổ phần Bông Bạch Tuyết bị tạm đình chỉ giao dịch đã làm dấy lên nỗi lo ngại của giới đầu tư về chất lượng báo cáo tài chính của các công ty niêm yết.

Lợi nhuận phù phép

Với rất nhiều mục hồi tố điều chỉnh trong báo cáo tài chính (BCTC) kiểm toán năm 2007, kết quả kinh doanh hai năm trước của Bông Bạch Tuyết (BBT) đã bị thay đổi hoàn toàn từ lãi sang lỗ. Lợi nhuận trước thuế của công ty năm 2007 từ lãi 2,428 tỷ đã chuyển thành lỗ 8,317 tỷ đồng. Với kết quả kinh doanh theo BCTC kiểm toán 2006 ban đầu, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) tính được cho năm 2006 là 330 đồng/cổ phiếu. Trong khi theo kết quả hồi tố mới đây của BCTC kiểm toán 2007, EPS là -1.241 đồng/cổ phiếu. Trong suốt gần một năm rưỡi từ khi BBT công bố BCTC kiểm toán 2006 cho đến khi BCTC 2007 được kiểm toán làm rõ thì nhà đầu tư vẫn bỏ tiền ra mua cổ phiếu BBT theo kết quả kinh doanh sai lệch từ 2006.

Theo bà Văn Hải Châu - Bộ phận Phân tích Đầu tư Công ty Chứng khoán SME chi nhánh TPHCM, sự việc BBT gây ra tâm lý nghi ngờ hơn đối với các kết quả kinh doanh của các công ty niêm yết trên thị trường. Liệu trong số các BCTC kiểm toán đã công bố của hơn 300 công ty niêm yết trên 2 sàn giao dịch hiện nay, có công ty nào lại lặp lại “vết xe đổ” này?

Giấu lỗ để trục lợi

Chuyên gia phân tích tại một số công ty chứng khoán nhận xét, thận trọng vớ

Việc nghên cứu báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ giúp nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về thực chất hoạt động của doanh nghiệp.

i các BCTC là hết sức cần thiết bởi có những dấu hiệu cho thấy một số BCTC được lập ra vì những động cơ khác. Những người quản lý doanh nghiệp có những động cơ khác nhau để tăng hay giảm doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Ví dụ như: điều chỉnh lợi nhuận để ban giám đốc được hưởng lương và thu nhập cao lên vì thông thường lương của họ phụ thuộc vào lợi nhuận mà công ty làm ra; cũng có thể công ty muốn giá cổ phiếu tăng để phát hành cổ phiếu mới hay muốn giá xuống để mua vào. Theo ông Lệ Đạt Chí 0 - Khoa Tài chính doanh nghiệp trường Đại học Kinh tế TPHCM, có một số nghệ thuật kế toán để tạo lợi nhuận theo ý muốn. Như trường hợp của BBT, 10 tỷ đồng doanh số khống đã xuất toán làm thay đổi kết quả của BCTC. Để tạo doanh số khống, doanh nghiệp có thể ký hợp đồng bán hàng xuất hóa đơn (nhưng thực chất là khách hàng không mua) để tính giá trị hợp đồng vào doanh số.

Được sử dụng nhiều trong doanh nghiệp có hệ thống bán lẻ là kỹ thuật chuyển từ hàng tồn kho sang các khoản phải thu. Khi doanh nghiệp giao hàng cho đại lý hay siêu thị, hàng có thể bị trả lại nếu không bán hết nhưng doanh nghiệp đã tính số hàng đó vào các khoản phải thu và tạm tính trước doanh thu.

Một kỹ thuật khác là định giá hàng tồn kho, doanh nghiệp ký hợp đồng bán hàng sau đó lại ký hợp đồng mua lại. Hợp đồng bán hàng đó được đưa vào hạch toán lợi nhuận và doanh số nhưng thực tế không có hàng hóa dịch chuyển, giao dịch chỉ trên giấy tờ. Theo ông Chí, trong điều kiện thanh toán bằng tiền mặt còn phổ biến thì doanh nghiệp thực hiện kỹ thuật này không khó. Nếu mua bán lòng vòng qua vài doanh nghiệp kiểm toán có hoài nghi nhưng cũng khó chứng minh được. Bà Châu thì cho biết, để tăng lợi nhuận năm nay vì mục đích nào đó, doanh nghiệp có thể “đẩy” bớt một số chi phí sang năm sau như chi phí đầu tư thiết bị, chi phí quảng cáo. Hay thay đổi cách hạch toán giá vốn, hạch toán giá thấp nhất trong các mức giá nhập nguyên liệu. Doanh nghiệp cũng có thể kê khống số lượng hàng bán vào thời điểm kê khai vì không phải lúc nào kiểm toán cũng có thể kiểm kê chính xác số hàng tồn trong kho.

Còn nhiều cách thức hạch toán sâu xa và lòng vòng hơn nữa mà doanh nghiệp có thể sử dụng để tạo ra BCTC theo ý muốn. Trong khi năng lực kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp còn kém thì những kỹ thuật đơn giản nói trên được sử dụng khá phổ biến ở nhiều doanh nghiệp Việt Nam.

Cận trọng với thông tin

Một trong những nguyên nhân khiến thị trường chứng khoán thời gian qua tăng mạnh là một số công ty công bố kết quả lợi nhuận quý 2 rất khả quan. Điều này trái hẳn với dự báo của các công ty chứng khoán từ quý I rằng lợi nhuận quý II của các doanh nghiệp niêm yết sẽ suy giảm do ảnh hưởng của tăng giá nguyên vật liệu đầu vào, tăng lãi suất, rủi ro tỷ giá… Tuy nhiên, các công ty chứng khoán vẫn giữ quan điểm bảo thủ về tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết, nhất là khi BCTC quý không được kiểm toán, doanh nghiệp thừa sức sử dụng thủ thuật tạm ứng doanh số.

Theo ông Trần Đình Phong - Giám đốc khối Đầu tư (Công ty chứng khoán VNDirect), nhà đầu tư cần thận trọng khi xử lý thông tin. “Những yếu tố xấu của tình hình kinh tế vĩ mô chưa phản ánh hết vào BCTC của doanh nghiệp. Tỷ lệ nợ xấu đáng lẽ ra phải nhiều nhưng chưa thấy xuất hiện. Giá bất động sản và chứng khoán đã giảm 50 đến 80% nhưng giá trị tài sản của các doanh nghiệp vẫn thế, chưa được xác định lại” - ông Phong nói.

Tất cả những vấn đề nói trên buộc nhà đầu tư phải thận trọng với kết quả kinh doanh được công bố của doanh nghiệp từ nay tới cuối năm.

Theo ông Chí, các nhà đầu tư chuyên nghiệp thường quan tâm đến báo cáo lưu chuyển tiền tệ để biết doanh nghiệp hoạt động hiệu quả thực sự hay không. Một số doanh nghiệp niêm yết báo cáo lãi nhưng thực tế dòng tiền âm trầm trọng, không có khả năng trả cổ tức bằng tiền mặt cho cổ đông. Có doanh nghiệp một phần lớn lợi nhuận là từ gửi tiết kiệm ngân hàng số vốn thặng dư từ phát hành cổ phiếu. Việc nghiên cứu báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ giúp nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về thực chất hoạt động của doanh nghiệp. Những con số lãi và doanh thu được công bố, có khi chỉ để tạo hào quang cho cổ phiếu.

Minh An (Doanh nhân)