Ngày 1/7, là hạn cuối cùng TP HCM cấm lưu hành xe ba gác, xe tự chế. Tuy nhiên, trước sự lúng túng trong những giải pháp hỗ trợ việc làm cho hàng nghìn lao động hiện đang sinh sống bằng nghề chạy xe ba gác, tự chế nên hạn cấm sử dụng các loại xe này tiếp tục được lùi lại.

Theo Nghị quyết 32 của Chính phủ (ban hành ngày 29/6/2007) về các giải pháp cấp bách nhằm giảm ùn tắc và tai nạn giao thông nêu rõ: Từ ngày 1/1/2008, đình chỉ lưu hành xe tự chế ba bánh, bốn bánh. Trường hợp cố tình vi phạm sẽ bị tịch thu xử lý bán phế liệu, sung vào công quỹ. Tuy nhiên, tại TP HCM thời hạn cấm các loại xe này đã lùi 2 lần đến hết năm 2008.

Rẻ tiền và tiện lợi

Trong các loại xe nêu trên thì xe ba gác máy là đối tượng đáng chú ý nhất vì đây là loại xe máy mạnh, tốc độ có thể lên đến 40 km/h, chở nhiều và chở cồng kềnh, lấn chiếm đường phố, hay gây tai nạn giao thông. Vì thế, từ năm 2002, UBND TP HCM cũng đã có chủ trương cấm, hạn chế loại xe này trên một số tuyến đường trung tâm. Nhưng thực tế, các loại xe ba gác, xe tự chế (xe ba gác -  xe tự chế) là loại xe phù hợp trên cả hai mặt cung - cầu bởi nhiều lý do như: Giá vận chuyển rẻ, nhỏ gọn dễ len lỏi vào các hẻm, vào địa hình gồ ghề.  Đối với người mưu sinh bằng xe ba gác- xe tự chế thì đây là phương tiện "trên cả tuyệt vời", bởi giá xe rẻ (xe có giấy tờ khoảng 9 - 10 triệu đồng/chiếc, còn xe không giấy tờ chỉ khoảng 4- 5 triệu đồng/chiếc). Còn loại xe ba gác đạp, đẩy tay thì còn tiện lợi hơn, là phương tiện sống của người bán hàng rong, bán hoa quả... và nhất là của đội ngũ những người thu gom rác. Ngày 1/7, tại một điểm trong rất nhiều điểm mà các xe ba gác máy đang đậu chờ khách, khi được phóng viên DĐDN hỏi vì sao vẫn hoạt động thì tài xế xe ba gác tỏ vẻ dửng dưng. Một tài xế nói: Khi nào cảnh sát bắt thì chúng tôi mới tính! Chạy xe mỗi ngày cũng dễ dàng kiếm được trên 100.000 đồng.  Đổi nghề khác cũng được nhưng rất khó khăn. Các tài xế còn khẳng định: Các loại xe 4 bánh hiện nay không xe nào bằng. Cấm loại xe này không chỉ chúng tôi thiệt thòi mà người dân cũng thiệt thòi.

Về kế hoạch chuyển đổi xe ba gác - xe tự chế... dùng để thu gom rác ở TP HCM, ông Nguyễn Văn Phước - phó giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường TP - cho biết sẽ lùi thời hạn đến 31/12/2008.

Hoãn, chưa phạt

Cũng trong ngày 1/7, tại nhiều đường phố khu vực trung tâm TP HCM gần như hoàn toàn không có chiếc xe ba gác máy nào. Nhưng ở các đường phố chỉ cách trung tâm vài km, các loại xe ba gác - xe tự chế vẫn chở hàng bình thường. Tại chợ Bà Chiểu, chợ Cây Thị quận Bình Thạnh... khu vực quận Gò Vấp, dọc theo con đường Nguyễn Huy Điển, Nguyễn Huy Lượng... cứ chỗ nào ven đường có bóng mát là có... xe ba gác máy.

Ông Phạm Văn Khoa, đại biểu HĐND TP HCM cho biết: HĐND TP HCM đã đồng ý với tờ trình của UBND TP tạm hoãn thời điểm ngừng lưu hành xe ba gác - xe tự chế đến hết năm 2008. Bà Phạm Phương Thảo - Chủ tịch HĐND TP HCM còn cho biết hiện toàn TP có hơn 20.000 xe ba, bốn bánh liên quan đến khoảng 60.000 người, phần lớn trong số này còn nghèo. Thành phố nên chọn những quận trung tâm chuyển đổi trước, những quận, huyện vùng ven có nhu cầu sử dụng xe ba gác - xe tự chế vận chuyển hàng hóa nhỏ lẻ cao nên thực hiện sau. "Phải khảo sát cụ thể xem ai chuyển đổi xe, ai chuyển đổi ngành nghề chứ không thể bất cứ ai có xe ba gác cũng có điều kiện thay thế xe được hết".

Nan giải chuyển nghề

Tuy nhiên, nhiều người dân sống bằng xe ba gác - xe tự chế cho biết vẫn chưa có các thông tin chính thức về chính sách hỗ trợ, kể cả thông tin chính thức về thời hạn lưu hành có lùi lại hay không.

Ông Nguyễn Hữu Tín - Phó Chủ tịch UBND TP HCM cho rằng cần tiếp tục hoàn chỉnh đề án. Vì thực tế đề án mới nhất (lần 5) vẫn chưa được TP chấp thuận. Trong đó, việc giảm tiền hỗ trợ từ hơn 600 tỷ đồng còn 50 - 83 tỷ đồng, chủ yếu hỗ trợ tiền học lái xe, lãi vay ngân hàng cho các đối tượng này, khiến người sống nhờ phương tiện xe ba gác - xe tự chế gặp nhiều khó khăn. Một cán bộ ngân hàng cho biết: "Vay ngân hàng để chuyển đổi phương tiện là khó khăn lớn. Muốn mua xe phải có từ 120 - 180 triệu đồng, trong khi đó, lãi suất tối thiểu của ngân hàng tương đối cao, người vay phải trả trước 30%, số còn lại trả góp trong 4 năm”.

Ông Tạ Văn Quang - chủ tịch nghiệp đoàn rác dân lập quận Bình Thạnh - cho biết quận có đề nghị nghiệp đoàn thống kê nhu cầu vốn vay, loại phương tiện cần chuyển đổi... rồi nộp lên quận nhưng vẫn phải... chờ. UBND các quận, huyện cũng bị động trong việc chuyển đổi phương tiện, ngành nghề cho người mưu sinh bằng phương tiện 3, 4 bánh. Một số ít quận, huyện có đề án và bắt đầu cho các đối tượng này vay từ các nguồn quỹ, hỗ trợ tạo việc làm như quận 2, 4, 5, 6, 10 và huyện Bình Chánh, hỗ trợ cho 448 lao động kiếm sống bằng phương tiện này với số tiền hơn 5,4 tỷ đồng để chuyển đổi...

Ban chỉ đạo Xóa đói giảm nghèo-việc làm (XĐGN-VL) TP HCM cho biết: Sẽ có kiến nghị với UBND TP các giải pháp để hỗ trợ hộ nghèo chuyển đổi nghề sau ngày 1/1/2008. Trước mắt sẽ hỗ trợ một khoản vốn ban đầu và cho vay vốn kinh doanh (từ nguồn quỹ XĐGN) lãi suất thấp. Người dân có nhu cầu học nghề sẽ được đào tạo miễn phí (lồng ghép trong chương trình XĐGN-VL).

Người dân TP HCM đang trông chờ cách giải quyết tối ưu của UBND TP HCM về việc cấm lưu hành xe ba gác - xe tự chế nhất là việc chuyển đổi nghề. Bởi khi có một đề án thống nhất, xuyên suốt thì chính quyền cơ sở và các doanh nghiệp mới có thể cùng chung tay giải quyết.

Khắc Dũng