Trong thời gian gần đây, Chánh Thanh tra UBCK NN liên tục ra các quyết định xử phạt nhiều Cty đại chúng với lỗi "chào bán chứng khoán ra công chúng và phân phối chứng khoán không đúng với quy định của pháp luật" - (còn gọi là trục lợi phát hành) gây hiệu ứng tiêu cực đến sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam (TTCK). Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là nguy cơ của trục lợi phát hành chứng khoán khó có thể bị dập tắt bởi mức xử phạt hành chính chưa đủ mạnh.

Năm 2007, Thanh tra UBCK NN đã phạt trên 70 công ty đại chúng vì lỗi  từ năm 2006 "chào bán chứng khoán ra công chúng và phân phối chứng khoán không đúng với quy định tại Điều 21 Luật Chứng khoán". Và từ đầu năm 2008 đến nay, các quyết định xử phạt vi phạm hành chính rất nhiều Cty liên tục được đưa ra với mức phạt trung bình vài chục triệu đồng.

Phạt hay khuyến khích ?

Đây là số tiền phạt quá nhỏ so với cái "lợi" mà đơn vị phát hành thu được hàng nghìn tỷ đồng sau khi "mắc lỗi". Điều này vô tình khuyến khích các Cty lại phạm thêm sai lầm.

Thời gian gần đây, khi chứng khoán "down" liên tục, dư luận xã hội có đánh dấu hỏi rất lớn về trách nhiệm của hội đồng quản trị các Cty đại chúng trong việc để giá chứng khoán xuống thấp.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, thị trường tài chính nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng là nơi mà các công cụ tài chính được sử dụng rất phổ biến cho việc chuyển giao tài sản. Với chức năng như vậy, TTCK là nơi diễn ra "quá trình phân phối lại tài sản" giữa các đối tượng tham gia thị trường. Khi các nguyên tắc cơ bản của thị trường (công khai, minh bạch, công bằng, đã được luật hoá) mà không được tuân thủ thì quá trình phân phối lại tài sản diễn ra không công bằng. "Trục lợi phát hành" do "nhóm quyền lực" khởi tạo (không công bố thông tin đầy đủ, không báo cáo, không phân phối chứng khoán theo quy định của pháp luật,...) rõ ràng là quá trình phân phối lại tài sản có lợi cho nhóm quyền lực và đồng thời làm phương hại đến lợi ích của nhóm cổ đông nhỏ lẻ.

Các chuyên gia tài chính còn chỉ ra rằng,"trục lợi phát hành chứng khoán" không làm Cty giầu lên (do thặng dư vốn cao trong quá trình phát hành) mà có lợi nhiều cho nhóm có quyền lực trong Cty. Khi trục lợi phát hành chứng khoán, tài sản Cty không tăng theo ý muốn, do bị chảy vào túi nhóm cổ đông lạm quyền, nhưng nhóm cổ đông nhỏ lẻ bị nghèo đi (do chứng khoán bị pha loãng,..). Trên phương diện xã hội, các nhà xã hội học cho rằng, trục lợi phát hành chứng khoán làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo: người đã giàu lại càng giàu (nhóm cổ đông có quyền lực), người đã nghèo lại càng nghèo đi (nhóm cổ đông nhỏ lẻ).

Cần biện pháp "rắn"

Các chuyên gia kinh tế chỉ ra rằng, thời gian qua, có rất nhiều điều kiện cho trục lợi phát hành chứng khoán phát sinh trên TTCK: TTCK tăng trưởng ngoài dự kiến, những nền tảng  và điều kiện cơ bản của thị trường còn nhiều yếu kém (hệ thống pháp luật, hệ thống giám sát, trình độ dân trí, công nghệ,...). Theo lộ trình phát triển TTCK Việt Nam đến 2010, Chính phủ phấn đấu mức vốn hoá thị trường đạt khoảng 10 - 15 %GDP. Tuy nhiên từ 2005-2007 thị trường đã tăng trưởng "vượt mặt" các nhà quản lý. Tổng mức vốn hoá thị trường cuối  năm 2005 chỉ đạt 0,6 tỷ USD (1% GDP) thì cuối năm 2006 mức này đã lên tới khoảng  23 tỷ USD (tương đương 34% GDP).  Doanh số kinh doanh trung bình 10 triêu USD/ ngày vào đầu 2006 và đạt khoảng 70 triệu USD/ngày trong năm 2007. Theo tính toán, đến đầu 2008, TTCK Việt Nam đã tăng 281% so với cuối năm 2005.

Vừa qua, Thủ tướng đã có chỉ thị tăng cường các biện pháp quản lý để phát triển bền vững thị trường chứng khoán. Trong đó, Thủ tướng chỉ đạo các cơ quan chức năng thực hiện một số biện pháp cấp bách nhằm ngăn ngừa các hành vi ảnh hưởng xấu đến thị trường chứng khoán, từ đó, củng cố lòng tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước:  việc chào bán chứng khoán ra công chúng phải đăng ký với Ủy ban Chứng khoán nhà nước. Mọi trường hợp chào bán chứng khoán vi phạm pháp luật phải bị đình chỉ và xử phạt theo quy định. Tổ chức phát hành cổ phiếu riêng lẻ để tăng vốn phải làm thủ tục đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc cơ quan quản lý cấp phép hoạt động về phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.