Nhắc tới giấy, người ta nghĩ ngay tới Bãi Bằng, Tân Mai - những nhà sản xuất hàng đầu của ngành giấy Việt Nam bấy lâu. Nhưng vị trí này của họ đang bị thách thức bởi một cuộc đổ bộ của các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước vào lĩnh vực còn đầy tiềm năng này.

Cho tới thời điểm này nhà máy giấy lớn nhất Việt Nam đang hoạt động vẫn là Bãi Bằng thuộc Công ty Giấy Bãi Bằng của Tổng công ty Giấy Việt Nam. Bắt đầu sản xuất từ năm 1982 với công suất ban đầu là 55.000 tấn giấy/năm, nay năng lực sản xuất của nhà máy này đã tăng gấp đôi với sản lượng bột giấy là 61.000 tấn/năm.

Công ty cổ phần Giấy Tân Mai được xem là đứng thứ 2 cả nước về sản xuất giấy sau TCT Giấy Việt Nam cũng vốn là một doanh nghiệp nhà nước đã được cổ phần hóa vào năm 2005. Hiện tại CTCP Giấy Tân Mai sản xuất được 120.000 tấn giấy, trong đó Nhà máy giấy Tân Mai đóng vai trò chủ lực về sản xuất giấy in, viết và đặc biệt là 45.000 tấn giấy in báo. Nhà máy giấy Bình An của công ty này sản xuất được 45.000 tấn giấy couche. CTCP Tân Mai cũng sản xuất được 90.000 tấn bột giấy/năm.

Nhận thấy tiềm năng của thị trường này, vài năm trở lại đây, các nhà đầu tư đã bắt đầu đổ vốn vào lĩnh vực này. Cho tới nay, đã có gần 20 dự án sản xuất giấy hoặc bột giấy có công suất thấp nhất là 30.000 tấn giấy hoặc 100.000 tấn bột giấy mỗi năm của các nhà đầu tư trong và ngoài nước đang được triển khai. Đáng chú ý trong số này là dự án của Công ty Lee & Man Việt Nam với công suất 330.000 tấn bột giấy và 400.000 tấn giấy/năm tại Hậu Giang và dự án giấy của Công ty Chánh Dương tại Bình Dương với quy mô là 400.000 tấn giấy/năm.

Nhưng dường như hai nhà sản xuất này sẽ không dừng lại ở quy mô hiện tại. Ông Vũ Ngọc Bảo, Tổng thư ký Hiệp hội Giấy cho hay, có khả năng Lee & Man sẽ mở rộng dự án với việc lắp đặt thêm một máy xeo giấy tráng phấn công suất lớn. Khi đó chỉ riêng dự án Lee & Man Hậu Giang sẽ có hai dây chuyền sản xuất bột tẩy trắng từ gỗ cứng với tổng công suất 330.000 tấn/năm, một máy xeo giấy làm bao bì từ giấy loại 420.000 tấn/năm và một máy xeo giấy tráng phấn công suất trên 200.000 tấn/năm.

Song song với việc triển khai dự án tại Hậu Giang, Lee & Man còn có kế hoạch xây dựng thêm một dự án sản xuất bột giấy khác nữa tại miền Trung.

Còn với dự án của Công ty Chánh Dương, hiện tại Công ty Giấy Cửu Long - nhà sản xuất giấy làm bao bì lớn nhất Trung Quốc  - đã mua lại 60% cổ phần của Công ty Chánh Dương và triển khai lắp đặt ngay một máy xeo giấy công suất 400.000 tấn/năm, nâng công suất của Chánh Dương lên 500.000 tấn/năm vào cuối năm 2009.

Không chịu tụt hậu so với các nhà đầu tư nước ngoài, các công ty trong nước cũng có những dự định của riêng mình. Công ty giấy Bãi Bằng hiện đang triển khai dự án mở rộng giai đoạn 2 với việc xây dựng một nhà máy sản xuất bột giấy 250.000 tấn/năm. Ngoài ra, CTCP Giấy Thanh Hóa mà cổ đông lớn là TCT Giấy cũng đang đẩy mạnh triển khai dự án có công suất 100.000 tấn giấy và 100.000 tấn bột giấy/năm tại Thanh Hóa. Trước đó, vào năm 2005, dự án này đã được chủ đầu tư lúc đó là TCT Giấy triển khai, nhưng với hàng loạt vướng mắc về nguồn vốn, chế tạo thiết bị trong nước nên dự án vẫn giậm chân tại chỗ kể từ năm 2006.

Còn với CTCP Giấy Tân Mai, kế hoạch mở rộng công suất lên 600.000 tấn giấy/năm đang dần trở thành hiện thực khi đầu năm 2008 công ty đã trúng thầu mua lại toàn bộ Nhà máy Chandler tại Quebec (Canada) bao gồm dây chuyền sản xuất bột mới đầu tư có công suất 130.000 tấn/năm, máy giấy in báo đã sử dụng có năng lực 150.000 tấn/năm và một máy giấy tráng phủ cao cấp 200.000 tấn/năm. Với việc mua lại được nhà máy giấy từ Canada này, Tân Mai đang triển khai kế hoạch đầu tư nhà máy sản xuất giấy in báo 150.000 tấn/năm tại vùng Long Thành (Đồng Nai); nhà máy sản xuất giấy in, giấy viết trắng 200.000 tấn/năm và nhà máy sản xuất bột nguyên liệu có công suất khoảng 150.000 tấn/năm tại Kon Tum.

Ông Bùi Xuân Khu - Thứ trưởng Bộ Công Thương cho hay, các dự án giấy đang triển khai chủ yếu đầu tư sản xuất bột, giấy in báo, giấy bao bì.

Tuy nhiên, với các dự án đầu tư trong nước thì việc đảm bảo tiến độ triển khai dự án cũng là một bài toán lớn. Trong báo cáo gửi Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải vào giữa tháng 7 vừa qua, Bộ Công Thương cho biết, do các dự án đầu tư của ngành giấy có quy mô lớn, công nghệ phức tạp, đòi hỏi nhiều vốn nên thời gian qua hầu hết đều chậm tiến độ so với kế hoạch.

Đơn cử như CTCP Giấy và Bột giấy Việt - Lào tại Hà Tĩnh mới được cấp phép tháng 5 năm 2008. Dù có kế hoạch xây dựng một nhà máy bột hóa tẩy trắng từ gỗ cứng tại Hồng Lĩnh với công suất 130.000 tấn/năm nhưng hiện chưa rõ thời điểm dự án hoàn thành. Chủ sở hữu của công ty cổ phần này là Công ty Antexco (Nghệ An) cũng đang có một dự án nhà máy bột giấy tại KCN Hoàng Mai, Nghệ An được cấp phép từ năm 2006 nhưng tới nay vẫn chưa triển khai được. Tỉnh Nghệ An đang đề nghị ngừng dự án của Antexco tại Hoàng Mai để tiếp nhận dự án của tập đoàn Saigon Invest đầu tư. 

Dự án của CTCP Giấy SG cũng đang phải tạm ngừng và dự án bột giấy của công ty Phương Nam tại Long An cũng không thực hiện được theo đúng kế hoạch là cuối năm 2008 mà sang năm 2009 mới bắt đầu chạy thử.