Chất lượng lao động ngày càng đòi hỏi cao hơn song có một nghịch lý là Việt Nam đang ngày càng thiếu lao động có nghề. Thực trạng trên khiến nhiều doanh nghiệp trong nước thiếu nhân lực còn các doanh nghiệp xuất khẩu lao động thì cầu luôn vượt xa cung.

Mỗi năm Việt Nam có 500.000 thanh niên rời ghế nhà trường. Đây là các lao động đa phần chưa có nghề. Với khoảng 84,5 triệu dân trong đó có trên 42 triệu người ở độ tuổi lao động nhưng tỷ lệ qua đào tạo ở Việt Nam chỉ dừng ở 27%. Con số này quá thấp so với các nước trong khu vực (50 - 60%, đối với các nước phát triển gần như 100% lực lượng lao động đều được đào tạo nghề). Trong số hơn một triệu người làm việc ở các KCN, KCX thì 75% có trình độ từ trung học cơ sở trở xuống, phần lớn là lao động phổ thông.

Thiếu lao động đểxuất khẩu 

Ông Thân Thế Hà - giám đốc Cty xuất khẩu lao động (thuộc Vinaconex) cho biết, hiện Cty đang có rất nhiều đơn đặt hàng lao động cho các thị trường Nhật Bản, Nga, Czech và các nước Trung Đông song khách hàng đều yêu cầu lao động có tay nghề. Đối với các nghề như hàn, vận hành máy ủi, máy xúc hoặc lái xe, mức lương rất cao, có thể tới trên 1.000 USD. Tuy nhiên, cũng theo ông Hà nguồn lao động này rất thiếu.

Năm 1998, số lượng LĐ đi XKLĐ chỉ có 12.240 người, nhưng tỷ lệ LĐ có nghề chiếm 39,9%. Năm 2003 tỷ lệ LĐ có nghề giảm còn 16,17%. Năm 2006 tỷ lệ lao động có nghề chuyên môn chiếm 27,5%. Năm 2007 và 2008 tình hình chưa có dấu hiệu khả quan. Như vậy càng đẩy mạnh XKLĐ thì tỷ lệ lao động có nghề được đưa đi nước ngoài làm việc càng giảm. Từ 2003 trở lại đây, bình quân mỗi năm cả nước có trên 70.000 người đi XKLĐ, nguồn thu ngoại tệ tính theo thu nhập thực tế do người LĐ chuyển về nước đạt khoảng 1,6 tỷ USD/năm. Trong khi đó chúng ta có tới 25 triệu người trong độ tuổi lao động từ 18 - 35. Nếu so sánh nguồn thu từ xuất khẩu lao động của Việt Nam với Thái Lan hay Philippines thì Việt Nam chỉ bằng 10% hai nước trên.

Doanh nghiệp trong nước cũng thiếu lao động

Vào thời điểm này, dạo qua các khu công nghiệp, khá nhiều doanh nghiệp đều treo biển tuyển lao động ngay tại cổng. Cty May 10, một doanh nghiệp có thương hiệu mạnh trong làng dệt may cho biết, sống còn của doanh nghiệp ngành may hiện nay là lao động... Ông Trần Phương Cách - GĐ Cty May Sông Hồng (Phú Thọ) còn cho rằng sở dĩ Cty May Sông Hồng phát triển được trong khi nhiều doanh nghiệp ngành may tại Phú Thọ lâm vào khó khăn là vì... Sông Hồng biết giữ lao động.

Tình trạng thiếu lao động đối với các ngành khác như đóng tàu, dầu khí hay khoáng sản... cũng đáng báo động. Ông Võ Sỹ Dởng - Phó TGĐ TCty Giấy Việt Nam cho biết: 4 năm nữa TCty Giấy Việt Nam cần trên 10.000 lao động có tay nghề. Một chủ doanh nghiệp đúc tại Nam Định cũng cho biết: ngành đóng tàu đã hút gần hết lao động có tay nghề gò, hàn ở tỉnh này và doanh nghiệp của ông đang thiếu trầm trọng nhân lực, tình trạng căng thẳng tới mức... có thể phải chuyển nghề. Ngay cả tập đoàn Vinashin, nơi nhu cầu cần tới 80% lao động có tay nghề vẫn đang thiếu lao động và sẽ cần khoảng 60.000 lao động nữa từ nay đến 2012.