Thị trường đang tràn ngập các loại quảng cáo sữa. Khi một sản phẩm được bổ sung DHA "tăng cường trí tuệ", thì lập tức sản phẩm khác có thêm ARA và Tourine, A+... "giúp trẻ thông minh vượt trội". Giá thành cứ thế đua nhau đội lên.

Để ngăn chặn tình trạng chất lượng sữa bị bỏ ngỏ, WHO mới đây đã ra nghị quyết yêu cầu tất cả các loại sữa bột dành cho trẻ phải có hướng dẫn cụ thể về cách sử dụng và phòng tránh nhiễm khuẩn trên bao bì... Nhà sản xuất phải thông báo chi tiết về khả năng nhiễm khuẩn cho người sử dụng, đặc biệt là đối với trẻ em. Thông tin cảnh báo phải được in rõ ở nơi dễ nhìn nhất. Tất cả các quốc gia thành viên của WHO đã thông qua nghị quyết này.

Theo một số chuyên gia, các thành phần này vẫn chưa có sự kiểm định và khả năng như quảng cáo thì... không thể biết được.

Giá: “liên tục phát triển”

Theo thông tin chưa đầy đủ, thị trường sữa trẻ em có khoảng 300 sản phẩm của các DN như Vinamilk, Nutifood (VN), Enfa grow, Abbott (Hoa Kỳ), X.O (Hàn Quốc)... Đặc biệt, những loại sữa có chứa DHA, canxi... luôn được các bậc cha mẹ quan tâm dù cho giá thường đắt hơn sản phẩm sữa thường khoảng 10.000 đồng/hộp. Các loại sữa đắt nhất là: X.O giá 240.000 đồng/hộp (900g) Gain Advance 220.000 đồng/hộp (900 g), Gain IQ 210.000 đồng/hộp (900 g), Pedia Sure loại đặc biệt trên 200.000 đồng/hộp (900 g),Start có giá từ 110 - 140.000 đồng/hộp (400 g) tuỳ loại "sao"... Tuy nhiên, đa số các bậc cha mẹ đều cho rằng những loại sữa càng đắt tiền thì càng nhiều dưỡng chất và vì thế họ luôn có nhu cầu tìm mua các loại sữa "bổ dưỡng" cho con của họ. Nắm được tâm lý này, các Cty sữa luôn tung ra những sản phẩm mới được bổ sung thêm nhiều dưỡng chất. Cty sữa nào cũng công bố sản phẩm mình có chứa những chất có trong sữa mẹ, đặc biệt là DHA và ARA (hai chất béo được cho là chiếm thành phần cao trong não bộ và được quảng cáo là làm cho trẻ trở nên thông minh). Vì không ai chịu ai nên các hãng cứ mỗi người đặt cho các chất có trong sản phẩm của mình một cách gọi. Một số ghi có DHA và ARA, có hộp ghi tiền tố DHA, + AA rồi A +, hay omega 3, omega 6... Cứ khoảng 3 tháng là một loại sữa mới ra đời với tên mới, trong thành phần có thêm các chất đặc biệt như canxi, DHA... hoặc hương trái cây mới, bao bì mới với giá bán cao hơn sản phẩm cũ từ 3.000 đồng - 10.000 đồng. Đơn cử như sản phẩm Nestle gấu 1+ sau khi tăng thêm vi chất DHA và thay đổi mẫu mã của vỏ hộp đã tăng 9.000 đồng/hộp .

Tác dụng của DHA, ARA?

Theo các quảng cáo đang chiếm lĩnh trên hầu hết các phương tiện thông tin đại chúng những thành phần DHA, ARA hay Tourine, A+... đều có khả năng kích thích não bộ hoạt động, tăng cường khả năng tư duy và "giúp con bạn thông minh"... đã đánh vào tâm lý "con mình là số 1" của nhiều bậc cha, mẹ. Tuy nhiên, theo ông Đào Quang Quyết - Phòng nghiệp vụ Trung tâm Kiểm nghiệm Vệ sinh an toàn thực phẩm, Viện Dinh dưỡng VN chưa thể kiểm tra chính xác các vi chất như DHA, ARA... trong sữa bột trẻ em. Hiện tại, Trung tâm chỉ đánh giá chất lượng sữa bột trẻ em theo tiêu chuẩn của năm 1998 về vi sinh vật, kim loại nặng, độc tố vi nấm, nhóm dinh dưỡng (đường, đạm, béo, vitamin) và một số chỉ tiêu vệ sinh khác. Ngoài ra, Trung tâm cũng kiểm nghiệm chất lượng sữa dựa trên nhãn mác, nhưng chỉ giới hạn trong một số thành phần. Mặt khác, theo một chuyên gia trong lĩnh vực kiểm định thực phẩm, mỗi đợt kiểm tra một sản phẩm sữa khá tốn kém, ví dụ giá của một chỉ tiêu vi sinh vật là 40.000 - 60.000 đồng, kim loại nặng 70.000 -100.000 đồng, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật là 200.000 đồng. Trong khi một sản phẩm sữa có đến vài chục chỉ tiêu cần đánh giá.

Theo Luật gia Nguyễn Huy Quang - Chuyên viên Vụ Pháp chế, Bộ Y tế: Các sản phẩm thay thế sữa mẹ là các sản phẩm sữa bao gồm sữa Infant Formular dành cho trẻ từ 1-6 tháng tuổi và Follow-on hoặc Follow-up dành cho trẻ trên 6 tháng tuổi. Vì vậy, để đảm bảo cho sức khoẻ và sự phát triển bình thường của trẻ nhỏ cần có những quy định chặt chẽ đối với sản phẩm sữa. Cũng theo ông Quang, cần có những kiểm định khoa học cụ thể để chứng minh những sản phẩm sữa dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có hàm lượng dinh dưỡng tương đương sữa mẹ. Mặt khác, từ việc kiểm định này sẽ loại bỏ đi những hoạt chất, vi chất chưa thực sự cần thiết để từ đó giảm giá sản phẩm.

Sẽ quản lý thế nào?

Để thực hiện Luật quốc tế về kinh doanh các thức ăn thay thế sữa mẹ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 307/TTg ngày 10/6/1994 quy định một số vấn đề về kinh doanh và sử dụng các sản phẩm thay thế sữa mẹ để hỗ trợ việc nuôi con bằng sữa mẹ. Liên bộ: Y tế - Thương mại - Văn hóa và Thông tin - ủy ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em VN ban hành Thông tư liên tịch số 18/TT-LB ngày 3/11/1994 hướng dẫn thực hiện Quyết định số 307/TTg. Đặc biệt, đối với những sản phẩm NK thì Bộ Y tế đã có Thông tư số 07/BYT-TT hướng dẫn, trong đó quy định rõ để được lưu hành trên thị trường VN, DN NK phải trình phiếu xác nhận của cơ quan có thẩm quyền của nước sản xuất.

Tuy nhiên, hướng dẫn của Nghị định 163/CP có quy định: "Nếu NK cùng một sản phẩm của một DN trên 6 lần thì bỏ qua khâu kiểm định chất lượng, chỉ cần đối chiếu hạn sử dụng (còn 2/3 thời gian) và bộ chứng từ hải quan". Với mục tiêu là nhằm giảm tốn kém về thời gian và tiền bạc cho cả DN và cơ quan kiểm định nhưng vô hình trung quy định này lại "tiếp tay" cho sữa kém chất lượng. Ngoài ra, Nghị định số 46/CP quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về y tế, quy định tại Điều 6 về xử phạt các hành vi vi phạm hành chính về kinh doanh và sử dụng các sản phẩm thay thế sữa mẹ. Mức phạt là 500.000 đồng đến 20 triệu đồng, đồng thời cũng quy định hình thức xử lý kèm theo là buộc tiêu hủy các sản phẩm thay thế sữa mẹ không bảo đảm chất lượng.

Như vậy đã rõ, nếu sản phẩm sữa kém chất lượng sẽ có sự điều chỉnh của luật pháp nhưng với những sản phẩm "chưa thể kiểm định được" như ARA, DHA... thì người tiêu dùng cũng đành tin vào... quảng cáo? Khi chúng tôi đặt câu hỏi này với một quan chức của Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm - Bộ Y tế thì được ông này khẳng định việc kiểm định các vi chất này hiện chưa có văn bản pháp luật nào điều chỉnh!?

Nguyễn Hương