Tuyển sinh đại học luôn “nóng” bởi việc xử lý các nguyện vọng I, II, III của thí sinh. Liệu có giải pháp xét tuyển tối ưu nào đồng thời thoả nguyện được cả hai phía: trường và thí sinh? Báo DĐDNxin giới thiệu một phương án xét tuyển của tác giả Nguyễn Xuân Đông và mong nhận được ý kiến đóng góp của các nhà giáo dục, nhà nghiên cứu và bạn đọc - ngõ hầu tìm được một mô hình tuyển sinh tối ưu cho kỳ thi tuyển sinh đại học.
Phương án xét tuyển
Phương án xét tuyển sẽ trình bày căn cứ trên các tiền đề sau:
- Mỗi khối thi có một đề thi do Bộ ra chung cho cả quốc gia.
- Tổ chức thi theo cụm vùng, sau đó tập trung bài thi về Bộtổ chức chấm chung.
- Mỗi thí sinh chỉ có quyền chọn một khối thi nhưng có quyền đăng kýnguyện vọng vào trường nào tùy thích miễn là cùng khối thi. Số lượng nguyện vọng không hạn chế và được xếp theo thứ tựưu tiên từ 1 đến n. Đơn vị nguyện vọng có thể mở rộng đến khoa mà không trở ngại đến tính tổng quát của phương án, lúc đó coi khoa là một trường riêng.
Cách xét:
- Tất cả kết quả thi cùng khối, sau khi tiến hành hiệu chỉnh cộng điểm ưu tiên sẽ được xếp theo thang điểm thứ tự từ cao đến thấp.
- Việc xét sẽ tiến hành theo nguyên tắc: điểm cao xét trước, điểmthấp xét sau. Khi xét đến thí sinh nào đó sẽ lần lượt xem xét các nguyện vọng của thí sinh đó theo thứ tự ưu tiên mà thí sinh đó đăng kí cho đến khi nguyện vọng có số thứ tự nhỏ nhất, tức độ ưu tiên lớn nhất, được thỏa mãn thì không xét nữa. Cụ thể đối với thí sinh có n nguyện vọng sẽ được xem xét như sau:
+ Trước hết xét nguyện vọng 1, nếu trường nguyện vọng 1 chưa đủ chỉ tiêu, thí sinh đó sẽ đỗ vào trường nguyện vọng 1. Nếu trường nguyện vọng 1 đã đủ chỉ tiêu (do các thí sinhđiểm cao hơn xét trước đỗ) không thỏa mãn được thì xét đến nguyện vọng 2. Nếu trường nguyện vọng 2 còn chỉ tiêu, thí sinh đó sẽ đỗ vào trường này; nếu không còn chỉ tiêu sẽ tiếp tục xét đến nguyện vọng 3. Cứ thế tiếp tục cho đến nguyện vọng cuối cùng. Nếu nguyện vọng cuối cùng cũng không thỏa mãn được nghĩa là thí sinh đó hỏng thi.
+ Quá trình xét sẽ tiếp tục cho đến khi tất cả các trường thuộckhối thi đó đều đủ chỉ tiêu thì dừng, mọi thí sinh còn lại thuộc diện hỏng thi. Với cách xét như trên, mỗi thí sinh chỉ có thể đỗ vào một trường và trường đó là nguyện vọng cao nhất có thể đáp ứng được của thí sinh.
Sau khi xét xong, Bộ gửi danh sách và hồ sơ thí sinh trúng tuyển của trường nào về trường ấy, đồng thời gửi giấy báo điểm và giấy báo trúng tuyển cho các thí sinh.
Đây là cách xét tuyển khá đơn giản, dễ làm, dễ áp dụng công nghệ thông tin , thỏa mãn tối đa nguyện vọng một cách công bằng cho tất cả thí sinh Tuy nhiên khi vận hành sẽ gặp một số tình huống có thể đoán được, cần phải tiếp tục xử lý để phương án thực sự hoàn chỉnh.
Các tình huống và phương pháp xử lý
Tình huống 1: Tại điểm sốkxảy ra tình trạng nếu lấy đỗ tất cả các thí sinh cùng điểm số đó đủ tiêu chuẩn xét tuyển nêu trên vàotrườngAthì vượt chỉ tiêu, trong khi ở bậc điểm cao hơn liền kề trước đó thì lại thiếu.
Ví dụ :Chỉ tiêu trường A khối thi Toán, Lý, Hóa là1.000.
Nếu lấy ở điểm số 20,5 số thí sinh trúng tuyển là 950 (thiếu 50).
Nếu lấy ở điểm số 20 số thí sinh trúng tuyển là 1.100 (thừa 100).
Vậy, trong 150 em trúng tuyển ở điểm số 20 sẽ xử lý như thế nào?
Đây là vấn đề thường gặp trong tuyển sinh xưa nay, có thể giải quyết bằng cách: chọn dung sai chỉ tiêu cho phép, sau đó chọn một vài tiêu thứcnhư điểm số môn nào đó cho là quan trọng với ngành học, số thứ tự nguyện vọng nhỏ nhất ... để tiếp tục phân loại, chia nhỏ số 150 em cho đến khi số thí sinh được tuyển nằm trong dung sai chỉ tiêu. Đây là lĩnh vực nhà nghề của các chuyên gia tuyển sinh, không cần thiết phải bàn thêm.
Điểm khác nhau so với tuyển sinh do các trường xét trước đây là các thí sinh bị gạt ra sau tiến trình phân loại tuyển lựa nói trên chưa phải là những thí sinh hỏng thi mà sẽ được tiếp tục xét các nguyện vọng tiếp theo, trước khi xét các thí sinh có điểm số thấp hơn.
Tình huống 2: Sẽ giải quyết như thế nào với các trường có môn thi năng khiếu?
Để thí sinh các trường năng khiếu có thể tham gia kỳ thi chung quốc gia, các môn thi của trường năng khiếu phải bao gồm các môn của khối thi nào đó cộng thêm môn năng khiếu. Nhằm đảm bảo quyền lợithí sinh các trường này công bằng như bao trường khác, cách xét tuyển đề nghị như sau:
Trước hết, tập hợp tất cả các thí sinh có cùng khối thi và môn thi năng khiếu tiến hành xét tuyển vào các trường thuộc loại này. Xin nói thêm, các thí sinh vẫn có thể đăngký nguyện vọng vào nhiều trường năng khiếu với số lượng không hạn chế và được sắp xếp theo trật tự ưu tiên. Cách xét tuyển vẫn là cách xét tuyển chung mà tôi trình bày phần trên.
Sau khi xét xong, chỉ những thí sinh được đánh giá là thi hỏng vào các trường có thi môn năng khiếu mới được đưa vào xem xét các nguyện vọng khác. Các thí sinh này sau khi loại bỏ môn năng khiếu sẽ tham gia vào quy trình xét tuyển quốc gia hệt như bao thí sinh cùng khối thi khác.
Với quy trình nêu trên chúng ta mặc định, các nguyện vọng vào trường năng khiếu có trật tự ưu tiên cao hơn và đây cũng là điều hợp lý.
Tình huống 3: Đối với các trường có giới hạn dành cho học sinh thuộc khu vực địa phương, vùng miền, dân tộc, hoặc tiêu chuẩn lý lịch, sức khỏe nhất định, nói chung là thí sinh phải đáp ứng được tiêu chuẩn nào đó mới vào được, có thể tham gia vào kỳ thi quốc gia không?
Hoàn toàn có thể được. Tuy nhiên cách xử lý có khác so với cách áp dụng cho các trường năng khiếu. Đó là, khi đăng ký nguyện vọng các thí sinh phải tự xét xem mình có đủ tiêu chuẩn thi vào các trường loại này không, trước khi ghi trường này vào phiếu nguyện vọng với thứ tự ưu tiên tùy thích. Ngoài điểm khác biệt trên, quá trình xét tuyển không có gì thay đổi, tiến hành bình thường như bao trường hợp khác. Nếu thí sinh không đủ tiêu chuẩn vẫn ghi vào nguyện vọng, nếu không may đỗ vào trường loại này bị trường từ chối, thí sinh đó coi như mất cơ hội.
Tình huống 4: Sau khi xét tuyển kết thúc, nếu có trường vẫn chưa đủ chỉ tiêu thì giải quyết ra sao?
Đó là những trường vì các lý do chất lượng, ngành nghề đào tạo, học phí... học sinh đăngký nguyện vọng thi vào quá ít. Các trường này phải tự nỗ lực tìm kiếm học viên.
Tình huống 5: Có một số thí sinh trúng tuyển nhưng vì lý do nào đó bỏ không nhập học, trường muốn lấy bổ sung phải làm thế nào?
Đây là trường hợp cần phải xem xét thấu đáo. Một khi không giới hạn số lượng nguyện vọng, thí sinh sẽ không đắn đo khi ghi tên một trường nào đó vào phiếu nguyện vọng, đặc biệt đối với các nguyện vọng mang số thứ tự lớn, để rồi khi đậu lại không muốn học. Đây làtrường hợp tuy được ghi là nguyện vọng nhưng thực ra đó chỉ là loại giả nguyện vọng mà thôi. Để giảm thiểu điều này cũng như bớt phần nào khối lượng công việc xét tuyển có thể giới hạn số nguyện vọng ở con số 20. Sự giới hạn này thiết tưởng không ảnh hưởng lắm đến tinh thần thỏa mãn tối đa nguyện vọng thí sinh mà mô hình này đề ra.
Đối với thí sinh bổ sung, Bộ chỉ cần gửi danh sách, điểm số các thí sinh có nguyện vọng 1 vào trường bị hỏng thi sau đợt xét tuyển chung để trường chủ động gọi bổ sung theo nguyên tắc điểm từ cao xuống thấp khi cần thiết.
Nguyễn Xuân Đông