Tại 11,13,15 Hàng Bông là Cửa hàng vàng bạc đá quý và đồng thời là trụ sở của Công ty TNHH Kim Quy, Giám đốc Công ty TNHH Kim Quy là ông Trần Văn Quý... Cứ nghĩ, một ông chủ giàu có thì không có gì phải... lăn tăn. Thế mà thực ra không hẳn như suy luận thông thường.

1. Bình thường thôi: Cần cù và sáng tạo

- Khi giao lưu với sinh viên tham dự cuộc thi lập dự án khởi nghiệp, anh nói rằng, yếu tố quan trọng nhất của người chủ DN là “cần cù và sáng tạo”, có phải là bài học rút ra từ chính bản thân không?

- Tất nhiên phần lớn là bài học bản thân. Cần cù mà không sáng tạo thì chỉ làm thợ. Sáng tạo mà không cần cù thì cùng lắm là một chuyên gia. Tôi đã từng có thời kế tục nghề gia truyền là nha khoa, rồi đi bộ đội nghĩa vụ, về làm thợ cơ khí ở nhà máy của Nhà nước. Nếu tôi chỉ cần cù, tôi trở thành một thợ cơ khí giỏi, hay người trồng răng giỏi. Tôi cũng đã học nghề vàng, tôi cũng có thể đã trở thành nghệ nhân làm vàng bạc. Nhưng cuối cùng tôi đã trở thành tôi như ngày hôm nay, đó là vì có sự sáng tạo.

- Anh có mặt hàng thế này, chắc cũng là vì cần cù và sáng tạo.

- Có thể hiểu như thế cũng được. Điều này cần đến cần cù nhiều hơn. Trước đây, khu vực đất của tôi có đến hai chục hộ...

- Vậy việc từ bỏ nghề gia truyền trong lĩnh vực nha khoa để lập nghiệp ở ngành vàng cũng là một sự sáng tạo lớn, phải không?

- Việc này thì đúng là cần sáng tạo hơn, đặc biệt là sáng tạo trong tư duy. Thời cơ chỉ đến với người đã chuẩn bị đón bắt nó. Tôi cảm thấy mình may mắn đã đón được thời cơ. Khi Nhà nuớc cho tư nhân kinh doanh vàng bạc năm 1987, tôi là một trong những hiệu vàng đầu tiên. Đến khi cho phép thành lập Cty tư nhân về ngành vàng, tôi cũng là người đầu tiên thành lập công ty kinh doanh vàng bạc, còn đá quý thì sáu tháng sau mới được phép. Mình có cái kiêu hãnh đã là người đi đầu kinh doanh vàng bạc có quy mô ở Hà Nội và phía Bắc.

- Phân ngành của Nhà nước xếp vàng bạc là ngành kinh doanh đặc biệt?

- Tôi cho rằng Nhà nước không nên xếp kinh doanh vàng bạc đá quý là loại hàng kinh doanh đặc biệt. Nên coi vàng bạc đá quý là hàng hoá thông thường. Hàng hoá nào cũng mang giá trị, vàng chỉ là vật mang giá trị lớn, thế thôi. Tôi cho rằng, những loại hàng hoá đặc biệt phải có tác dụng ảnh hưởng đến an ninh quốc gia hay ảnh hưởng đặc biệt đến đời sống xã hội như thuốc nổ, vũ khí, thậm chí một số hoá chất độc hại... Chứ còn vàng... Vàng ngày càng mất tác dụng cất trữ, thời kỳ bản vị vàng đã qua lâu rồi trong nền kinh tế thế giới. Người ta tiêu dùng vàng ngày càng nhiều vì giá trị chế tác của nó. DN của tôi, doanh thu từ loại vàng dây và hàng chế tác vàng nữ trang chiếm đến 70 - 80%, vàng đúc và tấm không nhiều.

- Khi tôi đến, tôi bắt gặp anh trực tiếp nghiệm thu hàng hoá mà thợ gia công nộp vào, rồi lại trực tiếp giao hàng. Phải chăng điều đó hơi quá cẩn thận.

- Không cẩn thận không được. Đấy mới là cái đặc biệt của hàng hoá mà tôi kinh doanh, nó ảnh hưởng đến tôi, sai một ly đi một dặm, chứ như tôi nói, không ảnh hưởng nhiều đến Nhà nước, thực tế Nhà nước đã quản lý như các ngành kinh doanh khác, nên không nên xếp ngành kinh doanh này vào ngành kinh doanh đặc biệt. Vì có quan niệm như vậy, tôi bao giờ cũng nghĩ mình là một người bình thường như hàng vạn chủ DN khác.

- Trong số 400 DN tư nhân kinh doanh vàng bạc ở Hà Nội, anh xếp ở đâu?

- Tôi ở hàng đầu. Cả về thâm niên, về mức độ kinh doanh, về mẫu mã và về tổ chức công ty. Nhưng giờ tôi bắt đầu... chán rồi.

2. Tôi muốn lớn mạnh lắm chứ, nhưng...

- Anh nói anh đã... chán rồi.

- Vâng.

- Lạ đấy. Tôi đoán nhé: Anh chán làm nhỏ lẻ rồi. Cần phải lớn lên. Theo tôi, không thành công ty cổ phần thì anh không thể nào lớn được.

- Đấy, đấy... Một nền kinh tế muốn lớn mạnh, tế bào phải là các công ty mạnh, phải là hệ thống công ty cổ phần mạnh, từ đó mới là nền tảng của thị trường chứng khoán sôi nổi. Chứ cứ là các Cty TNHH thì mãi mãi nhỏ bé, mãi mãi còi cọc.

- Vậy thì anh thử cổ phần hoá đi.

- Tôi thử rồi. Đã từng tham gia một công ty cổ phần.

- Tốt quá.

- Nhưng tạm coi như đã thất bại. Nay vốn đổ vào đó vẫn chết dí ở đó, nó đã tiêu ma hay không thì tù mù lắm. Đó chính là Công ty Hàm Long mà các báo của các anh đã từng nói, không dưới 10 bài báo phân tích rồi.

- Đó có thể là một rủi ro.

- Không, không hẳn thế. Như con cá muốn lớn được phải có môi trường nước, thức ăn, khí hậu... Công ty cổ phần cũng cần một môi trường tốt, trước tiên là pháp luật. Thực tế cho thấy, Luật điều chỉnh về công ty cổ phần chưa đủ, chưa rõ.

- Luật DN vừa qua theo dư luận chung là rất tiến bộ, có nhiều kết quả?

- Nhưng phần nói về Cty cổ phần thì ít quá, chung chung quá. Trong quyển sách cỡ A5 này, tôi tính, chỉ có 11 tờ dành cho nội dung Luật về cty cổ phần.

- Các văn bản dưới luật nữa đã ban hành rất nhiều?

- Dù sao thì văn bản luật cũng chưa đủ, còn các văn bản dưới luật thì có thể thay đổi luôn luôn. Ví dụ như điều khoản về người giám đốc công ty ký hợp đồng làm lỗ phải bồi thường, nhưng không có điều khoản nào nói về việc bồi thường như thế nào, khi nào phải kê biên tài sản, đền bù ra sao? Vả lại, khi đa số câu kết với nhau rồi thì cổ đông thiểu số khó bề làm gì nổi. Dường như các cty cổ phần hoạt động tốt hiện nay đều có xuất phát chung là chuyển đổi từ DNNN có lợi thế về mặt bằng, tài sản công trước đây.

- Có một lối thoát, đó là anh có thể tham gia một công ty cổ phần mà anh chiếm cổ phần khống chế hoặc đa số?

- Tôi sợ không được...

- Khi anh ra kinh doanh và trở thành công ty TNHH, anh luôn ở hàng đầu, nay đến giai đoạn lột xác thành công ty mạnh, cổ phần hoá, sao anh lại chịu đi sau?

- Phải chờ thôi... Sông có khúc, người có lúc, có lẽ giờ đây tôi chọn con đường chậm mà chắc, như con rùa vàng...

- Trên logo nhãn hiệu của anh?

- Đúng. Tôi sẽ nhập một dây chuyền chế tác dây chuyền từ Italia. Hàng dây Italia thường vẫn phải nhập. Nay tôi không nhập hàng, mà nhập công nghệ, máy móc.

3. Hi vọng với Hồ Gươm

- Mong rằng anh sẽ là người đi đầu trong việc chế tác hàng tinh xảo... Tôi có một tò mò, trên logo nhãn hiệu của Kim Quy, có một thanh kiếm, có phải liên tưởng đến tích rùa vàng trả kiếm?

- Khi chọn logo, tôi đã thông qua một tờ báo, tổ chức thi sáng tác logo. Tôi chọn logo này đúng là sự liên tưởng về tích Hồ Gươm với rùa vàng trả kiếm. Thanh kiếm đặt dưới rùa vàng, vật báu đó thời chiến thì dùng trận mạc, thời bình cất trữ, cũng như một kỷ vật có tình nghĩa. Còn chữ C trên logo, cũng có ý nghĩa của nó...

- Anh có vẻ tâm đắc với Hồ Hoàn Kiếm.

- Tôi sinh ra ngay tại phố bờ hồ Hoàn Kiếm. Ngay từ thuở bé, âm hưởng về rùa vàng Hồ Gươm như tiếp cho tôi sức mạnh. Tôi lúc nào cũng là người con của Hồ Gươm.

- Trong số các con anh, có đứa nào sẽ nối nghiệp anh không?

- Tôi có 4 con. Hai đứa đã lớn thì đều theo ngành mỹ thuật, nghệ thuật. Có một đứa sẽ học thương mại ở Anh, hi vọng rằng nó sẽ kế nghiệp tôi. Còn một đứa thì còn bé.

- Hi vọng rằng, chúng sẽ là lớp người đưa Công ty Kim Quy lớn mạnh.

- Tôi không có may mắn học hành chính quy trong trường đại học, nên rất mong chúng học hành, kinh doanh không phải chỉ có bán mua, đó là cả một nghệ thuật. Người làm kinh doanh cần có một tâm hồn. Cũng chính vì vậy mà tôi hết sức ủng hộ sinh viên có ý chí lập nghiệp, kinh doanh.

M.T